فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کتاب تاریخ‌نگاری تاریخ علم در جوامع اسلامی تألیف سونیا برنتیس، محقق برجستۀ علم دورۀ اسلامی، روایت‌های سنتی و غالب تاریخ علم در جهان اسلام، به‌ویژه نظریۀ افول علمی پس از دورۀ طلایی را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد فرضیۀ افول با شواهد تاریخی همخوانی ندارد و فعالیت‌های علمی در جوامع اسلامی تا دوره‌های صفوی، عثمانی و گورکانی تداوم داشته است. برنتیس به اهمیت نهادها و ساختارهای اجتماعی تولید علم، روش‌های آموزشی و شیوه‌های ثبت، ضبط و انتقال علم تأکید دارد. برای نمونه، او به آموزش‌های چهره‌به‌چهره و پژوهش‌هایی که در قالب تفسیر و شرح‌نویسی عرضه می‌شد، به عنوان عوامل اثرگذار در پیشرفت علم اشاره می‌کند. از سوی دیگر، ارتباط میان علم و دین نزد عالمان و حکمرانان که معمولا نظرات مشابهی در حمایت یا مخالفت با علم نداشتند بررسی می‌شود. پیشنهاد مؤکد برنتیس به پژوهشگران این است که دیگر تمامی نسخ خطی، رساله‌ها، ابزارها، نقشه‌ها و اشیای مرتبط با علم را در چارچوب مفاهیم کلانی مانند «اسلام» یا «اروپای لاتین» جای ندهند، بلکه به شرایط خاص زمانی- مکانی، بافت اجتماعی و نیز فرصت‌ها و محدودیت‌های هر جامعه توجه کنند و با گذر از پیش‌فرض‌های کلیشه‌ای به بررسی‌های خُرد تاریخی و تحلیل‌های جامع‌تر روی آورند.