ارزیابی تحلیلی انتقادی دیدگاههای مختلف درباره تعبیر «أُخت هارون» در قرآن کریم
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه قم، قم، ایران.
2 استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران.
doi
10.22034/isqs.2025.50386.2358چکیده
یکی از شناختهشدهترین شبهات تاریخی درباره قرآن کریم، کاربرد لقب «اُخت هارون» برای مریم، مادر عیسی (ع) است. این مسئله از نخستین موضوعات چالشی در گفتمان میان مسلمانان و مسیحیان بوده است. از همان قرون نخستین، مفسران و صاحبنظران تلاشهای بسیاری را برای درک مصداق هارون در این آیه و علت بکارگیری چنین خطابی در قرآن نمودهاند. رویکرد ایشان در این زمینه، بیشتر رویکرد سنتی و تاریخی بوده و در مجموع، حدود 14 احتمال را به ارمغان آورده است. مستشرقان نیز در این باره نظرات ارزشمندی را ارائه دادهاند؛ بااینحال، برخی از آنان با تأکید بر یکی از این احتمالات ـ یعنی خلط میان مریم (س) و میریام توسط پیامبر (ص) ـ اهداف مغرضانه خویش را دنبال کردهاند. در همین راستا، هدف اصلی این پژوهش، تحلیل و ارزیابی دیدگاههای مختلف درباره تعبیر «أُخت هارون» در قرآن کریم است. پرسش محوری پژوهش، میزان اعتبار احتمالات مطرحشده در مورد تعبیر مذکور و علل آن میباشد. این پژوهش با روش تحلیلی ـ انتقادی و با دو رویکرد تاریخی و ادبی انجام شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که از میان 14 احتمال موجود، قویترین احتمال، ارتباط سلالتی و نسَبی غیرمستقیم مریم (س) با هارون است. این دیدگاه، با مؤیدات روایی و سیاقی تقویت شده و موافق تفسیر ادبی قرآن کریم است. پس از آن، احتمال ارتباط نسَبی از طریق برادری ناتنی همنام با هارون، به دلیل عدم تعارض با سیاق آیه و سایر موازین منطقی و درعینحال مخالفت با شیوه بلاغی و رویکرد ادبی تفسیری از جایگاه دوم برخوردار است. در نهایت، احتمال تشابه مریم با هارون در جایگاه کهانت در رتبه سوم قرار گرفته و از جمله محتملترین نظریهها در این باب به شمار میرود.
