«شورا» و مشارکت سیاسی حداکثری‌مشروط(واکارگزارانه)؛ نگاهی تحلیلی به جایگاه «شورا» در تفسیر سیاسی-موضوعی قرآن

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

doi
10.22034/isqs.2025.46986.2215
چکیده

شورا یکی از مهم‌ترین مفاهیم در علوم سیاسی و در  تفسیرسیاسی-موضوعی قرآن است که رابطه وثیقی با مشارکت سیاسی دارد. بر این پایه سوال‌ اصلی تحقیق آن ‌است که ماهیت ‌شورا در قرآن چیست و چه رهیافتی بدان، رهیافت مطلوب قرآن است؟ فرضیه پژوهش مبتنی بر روش تفسیر موضوعی آن است که شورا از مفاهیمی است که مشارکت سیاسی از آن قابل‌استخراج و استنطاق بوده و قابلیت ظرفیت سنجی در مفاهیم مدرن را دارد که بر اساس این ظرفیت سنجی می‌توان گفت از منظر قرآن شورا، به‌مثابه مفهومی امضایی متفاوت از مشورت بوده و در عرصه عمومی سیاسی گونه‌ای از الزام را به‌ویژه در عصر غیبت معصوم دارد و با این نگاه، رکن ‌مهم رهیافت مشارکت‌ سیاسی ‌حداکثری ‌مشروط(واکارگزارانه) تلقی می‌شود. رهیافت واکارگزارانه(حداکثری‌مشروط) در رابطه با آیات ‌شورا و نسبت به مشارکت سیاسی، در مرحله انتخاب رهبر باوجود پذیرش نص و نصب الهی اما برای مشارکت سیاسی مردم موضوعیت قائل است. مشورت با مردم و یا نمایندگان‌ مردم امری تزیینی قلمداد نمی‌شود. مشورت امری لازم است و هم التزام به نتیجه مشورت بالاجمال امری ضرور است. بر این پایه در عصر غیبت، مشارکت سیاسی عمومی و مشورت با مردم هم در انتخاب رهبری است و هم در جریان تصمیمات سیاسی مشروط به رعایت شرایط و زمینه‌های پیشینی به نحو الزامی جاری می‌شود و شرعیت ‌حدوث و بقای دولت دینی با آن گره خورده است.