بررسی اصول گرایس در قرآن: گفتگوی موسی (ع) و فرعون
نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 دکتری زبان شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکده علوم انسانی، قم، ایران
3 دانشیار زبانشناسی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران
doi
10.22034/isqs.2025.47296.2236چکیده
قرآن بهعنوان کتاب مقدس اسلامی، شامل انواع گفتگوهای افراد در موقعیتهای متفاوت است. بنابراین میتواند همانند متون گفتگو محور، به لحاظ زبانشناسی موردبررسی قرار گیرد. در این راستا پژوهش پیشرو به بررسی گفتگوهای موسی(ع) و فرعون در قرآن میپردازد. ازآنجاکه مدل نظری گرایس که بهعنوان مدلی مناسب برای بررسی گفتگوها و تعاملات افراد بهشمار میرود، چارچوب نظری پژوهش حاضر است. این مدل مشهور به «اصل همیاری گرایس» است که شامل چهار اصل کمیت، کیفیت، ربط و شیوه برای داشتن ارتباط ایدهآل است هرچند به خاطر برخی از دلایل، این اصول مورد خلل قرار میگیرند. پژوهش پیشرو در پی پاسخ به دو سؤال اساسی است: آیا اصول گرایس در گفتگوی موسی(ع) و فرعون در قرآن قابلمشاهده است؟ کاربرد و عدم کاربرد اصول گرایس در گفتگوی موسی(ع) و فرعون چگونه است؟ بهاینمنظور تمامی آیههای گفتگویی موسی(ع) و فرعون در قرآن، دادههای پژوهش حاضر هستند که پساز بازسازی داستان، بر اساس اصول همکاری تحلیل شدهاند و کاربرد و نقش این اصول بیان شده است. ازاینرو روش اتخاذی پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که بررسی این گفتگوهای قرآنی نیز (همچون دیگر متنهای گفتگویی) نشان از کاربرد و عدم کاربرد این اصول (نقض اصول گرایس) دارند. برخی از آیات شامل کاربرد چند اصل بهطور همزمان هستند.