بررسی اصول گرایس در قرآن: گفتگوی موسی (ع) و فرعون

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه قم، قم، ایران

2 دکتری زبان شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکده علوم انسانی، قم، ایران

3 دانشیار زبان‌شناسی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران

doi
10.22034/isqs.2025.47296.2236
چکیده

قرآن به‌عنوان کتاب مقدس اسلامی، شامل انواع گفتگوهای افراد در موقعیت­های متفاوت است. بنابراین می­تواند همانند متون گفتگو محور، به لحاظ زبان­شناسی موردبررسی قرار گیرد. در این ‌راستا پژوهش پیش­رو به بررسی گفتگوهای موسی(ع) و فرعون در قرآن می­پردازد. ازآنجاکه مدل نظری گرایس که به‌عنوان مدلی مناسب برای بررسی گفتگوها و تعاملات افراد به‌شمار می­رود، چارچوب نظری پژوهش حاضر است. این مدل مشهور به «اصل همیاری گرایس» است که شامل چهار اصل کمیت، کیفیت، ربط و شیوه برای داشتن ارتباط ایده­آل است هرچند به خاطر برخی از دلایل، این اصول مورد خلل قرار می­گیرند. پژوهش پیش‌رو در پی پاسخ به دو سؤال اساسی است: آیا اصول گرایس در گفتگوی موسی(ع) و فرعون در قرآن قابل‌مشاهده است؟ کاربرد و عدم کاربرد اصول گرایس در گفتگوی موسی(ع) و فرعون چگونه است؟ به‌این‌منظور تمامی آیه­های گفتگویی موسی(ع) و فرعون در قرآن، داده­های پژوهش حاضر هستند که پس‌از بازسازی داستان، بر اساس اصول همکاری تحلیل شده­اند و کاربرد و نقش این اصول بیان شده است. ازاین‌رو روش اتخاذی پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است. نتایج این تحقیق حاکی ‌از آن است که بررسی این گفتگوهای قرآنی نیز (همچون دیگر متن­های گفتگویی) نشان از کاربرد و عدم کاربرد این اصول (نقض اصول گرایس) دارند. برخی از آیات شامل کاربرد چند اصل به‌طور همزمان هستند.