فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله شامل تصحیح انتقادی متنی است از نویسنده‌ای ناشناس که دو نسخه از آن در دسترس است، و همچنین مقدمه تحلیلی و تحقیق منابع. این اثر راجع به پدیده‌های کیهانی و بحث و بررسی نگرش متکلمان و اهل دین در بارهٔ این پدیده‌ها است. عنوان این اثر رسالة فی اختلاف العلماء فی أحوال السموات والأرضین است، هر چند در فهرست کتابخانه عنوان أحوال السموات والأرض، ثبت شده است. نویسندهٔ اثر با استفاده از متون گوناگون، رویارویی با فیلسوفان را به شیوه انتقادی پی می‌گیرد. این اثر به گونه‌ای مناسب حفظ شده است و به نظر می‌رسد کامل باشد. این اثر عمدتاً برآمده از نقل‌قول‌هایی است از آثاری که امروزه در دسترس‌اند. این نقل‌قول‌ها که برگرفته از منابع شناخته شده یا ناشناختهٔ پیشین هستند، نگاه جالبی را در بارهٔ تفسیر آثار نویسندگان مشهور آن روزگار ارائه می‌دهد. نویسندهٔ اثر نقل‌قول‌ها را از کتاب‌های تفسیر قرآن و روایات گردآوری کرده است. از نظر سبک نقل قول، می‌توان به یک جنبهٔ جالب اشاره کرد: استفادهٔ مداوم از عبارت «پایان نقل قول (انتهی)» در پایان هر نقل قول است، عبارتی که امروزه در میان نگارش‌های معاصران به‌منظور تمایز بین سخن نویسنده و مطالب نقل قول شده به‌کار می‌رود. تکرار «پایان نقل قول» از منظر نسخه‌شناسی نیز قابل توجه است و یادآور علائم فرامتنی در پاپیروس‌های یونان باستان است. این اثر بر اساس در نظر گرفتن دیرترین زمان زندگی نویسندگانی که از آنها نقل‌قول شده است به حدود چهار قرن پیش باز می‌گردد. یاد کردن از اندیشمندان نام‌برداری چون جوینی (د. 462 ق)، غزالی (د. 490 ق)، ابن رشد (د. 577 ق)، فخرالدین رازی (د. 606 ق) و خسروشاهی (د. 652 ق) قابل توجه است. پیوند خسروشاهی با فخرالدین رازی و فریدالدین داماد (متوفی 1299) بر اهمیت ا.ین متن می‌افزاید. افزون بر این، اثری از جلال‌الدین السیوطی (متوفی 1505) در پیوند با اثر حاضر دارای اهمیت است که آنتون ام. هاینن (متوفی 1988) به عنوان بخشی از پایان نامهٔ خود به آن پرداخته است (بیروت-ویسبادن، 1982). در حالی که در ابتدا ممکن است تصور شود که نویسنده در نگارش اثرش صرفاً از السیوطی برگرفته باشد، اما با نگاهی دقیق‌تر مشخص می‌شود که این متن از اصالت برخوردار است. با این حال، محتمل است از اندیشه‌های سیوطی نیز الهام گرفته باشد. استفادهٔ فراوان نویسنده از آثار نویسندگان مشهور دوران عثمانی نشان دهندهٔ ارتباط احتمالی وی با آن منطقهٔ جغرافیایی است.