فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش پیشِ‌رو بر آن است تا با استفاده از روش تحلیل محتوای داده‌بنیاد، مضامین اخلاقی سوره بقره را استخراج و به گونه‌ای نظام‌مند، مورد تحلیل قرار دهد. در فرایند کدگذاری، مجموعه آموزه‌های اخلاقی سوره بقره، ابتدا در سه کلان‌شاخه «اخلاق بندگی»، «اخلاق فردی» و «اخلاق اجتماعی» دسته‌بندی شده و سپس هر کدام از آنها به بخش‌ها و زیرشاخه‌های مناسب خود، تقسیم شدند. بر پایه کدها و داده‌های سوره بقره، در ساحت اخلاق بندگی، دو عنصر ایمان و تقوا، مهم‌ترین جایگاه را دارا هستند. در ساحت اخلاق فردی نیز خودآگاهی اخلاقی، پربسامدترین کدی است که در سایه آن می‌توان سایر نمایه‌ها را تحلیل کرد. بخش اخلاق معاشرت را نیز می‌توان با دو ملاک «دوستی و دشمنی» و همچنین «عدالت و ظلم» تحلیل نمود. سوره بقره در بخش‌های اخلاق خانواده، اخلاق معاشرت، و اخلاق اقتصادی نیز برخی از مهم‌ترین آموزه‌های اخلاقی را دارا است.در این پژوهش، به اقتضای روش خاصی که در پیش گرفت، علی‌القاعده، هیچ آموزه و هیچ کد اخلاقی در سوره بقره، مغفول نمانده است. این نکته، ضمن آن که جنبه نوآوریِ این پژوهش را رقم می‌زند، ما را در رسیدن به تحلیل‌های مستند به متن قرآن یاری می‌کند. این پژوهش اگر ادامه یافته و به همه سور قرآن کریم گسترش یابد می‌تواند الگویی جامع و شامل از نظام اخلاق قرآنی، ارائه دهد. نگاه همه‌جانبه و شمول‌گرا و مبتنی بر نکات و جزئیات آموزه‌های قرآن کریم، آنگونه که هست، بدون سوگیری‌های خارج از منطوق قرآن، ارمغان چنین تحقیق جامعی خواهد بود.