علل و پیامدهای مهاجرت معکوس به جوامع روستایی در ایران: رویکرد فراترکیب

نویسندگان

1 بخش شهرسازی ، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 بخش شهرسازی ، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22059/jrur.2025.379346.1968
چکیده

در سال‌های اخیر مهاجرت معکوس به اجتماعات روستایی و نواحی پیراشهری به‌عنوان یک پدیده نوین درایران مطرح شده است. برخی از پژوهشگران در سال‌های اخیر بر روی انگیزه‌های مهاجران، علل و پیامدهای این پدیده تمرکز کرده‌اند. هدف این پژوهش، شناسایی علل و پیامدهای مهاجرت معکوس به اجتماع روستایی در ایران با بهره‌گیری از رویکرد سنتزپژوهی( فراترکیب) است. واحد تحلیل در این پژوهش، مقاله‏های علمی – پژوهشی فارسی‌زبان با نمونه مطالعاتی داخلی است که در پایگاه اطلاعاتی نظیر Noormags، Magiran، SID، ISC، گوگل اسکالر، سیویلیکا، پرتال جامع علوم‌انسانی و علم نت، در دوره زمانی(1403-1390)  یافت شده‌اند. با جستجو در پایگاه‏های  اطلاعاتی فوق 61 مقاله یافت شد که با استفاده از برنامه مهارت‌های ارزیابی حیاتی (CASP)، میزان روایی این مقالات مورد بررسی قرار گرفت و درنهایت به 35 مقاله کاهش یافت. برای تجزیه‌وتحلیل مقالات منتخب از الگوی هفت‌مرحله‌ای سندلوسکی و باروسو استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که 7 مؤلفه و 32 مفهوم در شکل‌گیری مهاجرت معکوس مؤثر بوده اند که مهم‌ترین آن‌ها  وضعیت  شغلی و میزان درآمد  بوده است. پیامدهای مهاجرت معکوس نیز در7 مؤلفه و 27 مفهوم طبقه‌بندی شده‌اند که  ایجاد شغل و درآمد و واردکردن تسهیلات مختلف به روستاها، رشد کارآفرینی و توسعه اقتصادی  از جمله مهم‌ترین پیامدهای این پدیده است. یافته‌های این تحقیق می‌تواند مورداستفاده پژوهشگران، برنامه‌ریزان و مدیران جهت شناخت و برنامه‌ریزی بهتر این پدیده قرار گیرد.