پایش افق معماری با پلان گرد در روستاهای اولیه دوره نوسنگی در حوضه زاگرس مرکزی ایران
نویسندگان
1 گروه باستانشناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2 گروه باستان شناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران
3 پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور
4 گروه باستانشناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
5 گروه باستانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jrur.2025.386217.2005چکیده
پلان گرد بهعنوان مهمترین مشخصة معماری گروههای شکارچی-گردآورندة روستاهای اولیه (PPNA)، در خاور نزدیک، با هدف شناخت افق معماری گرد در حوضههای لوانت، آناتولی و بینالنهرین شمالی موضوع بسیاری از تحقیقات باستانشناسی بوده است. اما زاگرس مرکزی بهعنوان یکی از مهمترین حوضههای مطالعات نوسنگی، در این زمینه نادیده گرفته شده است. در این پژوهش بهمنظور درک اساسیتر و جامعتر از افق معماری با پلان گرد، وجود یا عدم وجود این نوع معماری در زاگرس مرکزی ایران، بهعنوان مسئلة اصلی این پژوهش موردمطالعه قرار خواهد گرفت. دو سؤال اساسی مطرح شده در این زمینه عبارتاند از:1-نخستین شواهد معماری در روستاهای دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران چگونه است؟2-اولین شواهد معماری روستاهای دوره نوسنگی اولیه در زاگرس مرکزی ایران در ارتباط با چه گونهای از اجتماعات انسانی بوده است؟ در این زمینه آثار معماری و شواهد زیستی مربوط به روستاهای فاز اولیة دورة نوسنگی در محوطههای مهم نوسنگی زاگرس مرکزی ایران از جمله آسیاب، سراب، گنجدرّه، گوران، عبدالحسین، چیا سبز شرقی و کپرگاه، منابع پاسخگویی به سؤالات تحقیق ما را تشکیل خواهند داد. بر اساس نتایج این تحقیق، معماری با پلان گرد در روستاهای اولیه در زاگرس مرکزی ایران همانند حوضههای مجاور، در دورة نوسنگی، در ارتباط با گروههای شکارچی-گردآورنده عمومیت داشته است، که در مرحلة بعدی دورة نوسنگی(گسترش و تکامل روستاها)، معماری با پلان راستگوشه جایگزین آن شده است.