تبیین ماهیت اجتماعی "تربیت معنوی" در اسلام؛ بر اساس ابعاد اجتماعی عبادت در دیدگاه آیت الله جوادی آملی
نویسندگان
1 دانشیار دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران. ایران.
2 استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران. ایران.
doi
10.22034/ethics.2024.461014.1978چکیده
برای انسان مدرن، معنویت تا حد زیادی حالت فردگرایانه پیدا کرده است؛ به گونهای که غالبا یک نیاز عاطفی و روانشناختی محسوب میشود و آرامش، عشق و شادی برای فرد به ارمغان میآورد. اما به نظر میرسد که تربیت معنوی در اسلام ماهیتی اجتماعی داشتهباشد. در اسلام، با عنایت به اصالت معنویت، تمامی آموزه ها، در پی تقویت نگاه معنوی و پرورش معنویت در انسانهاست و هدف این است که انسان ها را متوجه جهان حقیقی و معنوی بکند؛ حتی آموزه هایی که ظاهرا در پی تنظیم امورات مادی انسان هاست. اما به طور ویژه، عبادات به معنای خاص که مستقیما ارتباط میان انسان و خداوند را شکل می دهند، از قوی ترین روشهای تقویت معنویت محسوب می شوند و بخش زیادی از نیازهای معنوی را تامین میکنند. لذا از طریق تبیین ماهیت اجتماعی عبادات فردی، میتوان ماهیت اجتماعی تربیت معنوی را بهتر درک نمود. هدف از انجام تحقیق حاضر، این است که نشان دهد بر اساس دیدگاه آیتالله جوادیآملی حتی عبادات به اصطلاح فردی، مشحون از جنبههای اجتماعی هستند و در خصوصیترین ارتباطات انسان با خدا نیز، آدمی با هویت جمعی نزد خداوند حاضر میشود. بر اساس تحلیل محتوای کیفی دو کتاب حکمت عبادات و دانش و روش بندگی، هشت مولفه اصلی با تم اجتماعی برای عبادات به دست آمد: بودن با جمع، محبت و خیرخواهی عمومی و پیوندهای اجتماعی، حمایت مالی از قشر نیازمند جامعه، رذیلتزدایی اخلاقی- اجتماعی، تعامل اخلاقی اجتماعی، حق-گرایی و دفاع از حق و حقیقت، دفاع از کشور و بصیرت سیاسی و تلاش جهانی.