بررسی تکامل گردشگری روستایی: مرور نظام‌مند و شناسایی روندهای کنونی و آینده

نویسندگان

1 گروه بازاریابی و کارآفرینی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

2 گروه مدیریت و اقتصاد گردشگری، دانشکده گردشگری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 گروه گردشگری، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران

doi
10.22059/jrur.2025.376723.1945
چکیده

گردشگری روستایی به‌عنوان یکی از مردمی‌ترین اشکال گردشگری، آثار و مزایای فراوانی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی داشته و موجب حفظ جمعیت محلی در روستاها و کمک به توسعه پایدار روستایی می‌شود. توسعه سریع گردشگری روستایی محرک پژوهش‌های بسیاری در این حوزه بوده است، در نتیجه هدف پژوهش حاضر بررسی تحول مفهومی گردشگری روستایی و بررسی جریان‌های پژوهشی آن در این سال‌ها با استفاده از تکنیک‌های کتاب‌سنجی و مصورسازی است. بدین منظور، 2407 مقاله از پایگاه وب‌آوساینس (Web of science) بازیابی و توسط نرم‌افزار وی‌اواس ویوئر (VOS Viewer) مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. یافته‌ها سیر صعودی انتشار و استناددهی به مقالات این حوزه را نشان می‌دهد که رکورد 352 مقاله در سال 2022 و 7934 استناد در 2023 را داشته است. همچنین برترین پژوهشگران، مجلات، کشورها و دانشگاه‌های این حوزه ازلحاظ تعداد استنادهای صورت گرفته به آن‌ها مشخص‌شده و تحلیل هم تألیفی کشورها، همکاری‌های جهانی صورت گرفته در پژوهش‌های این حوزه را به تصویر کشیده است. تحلیل هم‌آیندی واژگان نیز کلماتی از جمله گردشگری روستایی، توسعه پایدار، توسعه روستایی را پرتکرارترین واژگان این حوزه معرفی کرد. این تحلیل همچنین بر اساس سیر زمانی، روند تغییرات این حوزه را آشکار نمود که بر این اساس در ابتدا تمرکز پژوهش‌ها بر فرهنگ، مشارکت جامعه محلی و کیفیت خدمات بوده است. با اهمیت یافتن مفهوم گردشگری پایدار، موضوعاتی مانند محیط‌زیست بوم، اکوتوریسم، تاب‌آوری و سپس نوآوری، هم آفرینی ارزش، تجربه گردشگر، اقتصاد چرخشی موردتوجه قرارگرفته و اخیراً نیز تأثیر تکنولوژی مانند گردشگری هوشمند در تحقیقات این حوزه نفوذ داشته است.