مطالعات خانههای دوم در ایران: مروری نظاممند بر وضعیت ساختاری و محتوایی مقالههای علمی- پژوهشی و ارائه مسیرهای پژوهشی آتی
نویسندگان
1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
3 گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
doi
10.22059/jrur.2023.363197.1860چکیده
امروزه خانه دوم به یک سبک زندگی رایج در اغلب نقاط جهان تبدیلشده است. با گذشت بیش از دو دهه از سوابق پژوهشی در ایران و پراکندگی ادبیات موضوعی، تاکنون مروری بر مطالعات خانه دوم صورت نگرفته است. هدف این پژوهش، مرور و تحلیل مقالات علمی-پژوهشی در حوزه خانه دوم در ایران در چهارچوب ساختاری و محتوایی بهمنظور ارزیابی جایگاه علمی کشور در مقایسه با دانش جهانی، آشکارسازی خلأهای تحقیقاتی و تشخیص اولویتهای مطالعاتی آتی است. بدین منظور با روش مرور نظاممند، 87 مقاله داخلی شناسایی و با روش تحلیل محتوا و نرمافزار مکسکیودا مقولهبندی شدند. همچنین بهمنظور مقایسه تطبیقی مطالعات داخلی با دانش جهانی، 154 مقاله بینالمللی، با تکنیک همرخدادی واژگان در نرمافزار وی.او.اس ویوئر تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مطالعات داخلی فاقد رویکرد بینرشتهای است. طبقهبندی موضوعی مطالعات بیانگر توجه بیشتر پژوهشگران به توصیف فضای بازتولیدشده در سطح عینیت، تسلط نگرش پیامدمحور و کمتوجهی به سطح علّی - تبیینی است. ارزیابی روششناسی مطالعات نمایانگر حاکمیت پوزیتیویستی در ادبیات داخلی است. متون بینالمللی مشابه دانش داخلی بر چیرگی تفکر پیامدمحور تأکید میکنند و برخلاف مطالعات داخلی، بر رویکرد کیفی و ادراک ذهنی کنشگران بیشتر متمرکز شدهاند. تحقیقات آتی مستلزم گسترش دامنه جغرافیایی و توجه به مقیاس شهر و حومه، تولید دانش با رویکرد بینرشتهای، تمرکز بیشتر بر روشهای کیفی و آمیخته، تبیین نیروهای علّی با در نظر گرفتن تمامی ذینفعان و همچنین مطالعات عمیق و چندسطحی است. دستاوردهای این پژوهش به دلیل آشکارسازی جایگاه فعلی دانش و پیشنهاد چشماندازهای پژوهشی میتواند برای پژوهشگران و سیاستگذاران مفید باشد.
