تأثیر متقابل فقه و اخلاق در راستای تأسیس دانش فقه اخلاق
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادق علیه السلام پردیس خواهران تهران.
2 دانشجوی دکتری اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی قم
3 استاد سطح عالی حوزه علمیه قم.
doi
10.22034/ethics.2023.173510چکیده
در مورد رابطه دانش فقه و اخلاق، اختلاف بین دانشوران فقه اخلاق وجود دارد. بررسی رابطه فقه و اخلاق و امکان تاسیس دانش فقه اخلاق اهمیت بهسزایی در رشد و تعالی این علم دارد. مقاله حاضر با روش تحلیلی-توصیفی در صدد بیان رابطه فقه و اخلاق و امکان تاسیس فقه اخلاق میباشد. برای دستیابی به این هدف نسبتسنجی و بررسی شباهتها و تفاوتهای میان عناصر اصلی دو علم فقه و اخلاق صورت گرفته است. همچنین با رابطهسنجی فقه و اخلاق تعامل و تأثیرهای متقابل دو دانش بررسی شده است. یافتههای مقاله نشان میدهد در نسبتسنجی فقه و اخلاق، موضوع این دو باهم نسبت عام و خاص من وجه دارند و در محمول، هدف و روش نسبت آن دو تساوی است. در رابطهسنجی فقه و اخلاق تاثیر فقه بر اخلاق در مسائل، روش تحقیق، اهداف اخلاق بررسی میشود و در تاثیر اخلاق بر فقه ساختن مبادی حکم، تعدیل حکم فقهی، تحلیل اخلاقی از موضوعات و گسترش دامنه فقه بررسی میگردد. با توجه به آنچه که در نسبتسنجی و رابطهسنجی بیان شد امکان فقه اخلاق وجود دارد و برای آن دو تعریف عام و خاص لحاظ شده است که در تعریف مختار، اصطلاح خاص مدنظر است که در بردارنده احکام شرعی است به همان معنای فقهی که در فقه مصطلح وجود دارد. در نتیجه با توجه به این تعریف، در فقه اخلاق باید حوزه صفات و رفتارهای اخلاقی، با دقّت اجتهادی و روش استنباط فقهی مورد شناسایی تکالیف خمسه قرار گیرند.
