نتیجهگرایی در اخلاق از منظر تعالیم اسلامی
نویسندگان
1 دکترای حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
2 استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی
doi
10.22034/ethics.2023.168343چکیده
در اخلاق هنجاری با توجه به ملاکی که برای تعیین حسن و قبح افعال اختیاری انسان ارائه می شود، دو دسته کلی از نظریات شکل گرفته است که عبارتاند از نظریات نتیجهگرایی و نظریات وظیفهگرایی. نتیجهگرایی رویکردی است که خوب، بد، درستی و نادرستی عمل را وابسته به نتایج حاصل از عمل میداند. در مقابل، وظیفهگرایی نظریهای است که در ارزیابی عمل اختیاری انسان صرف نتیجه را ملاک درستی و نادرستی نمیداند. برخی از تقریرهای این نظریه معیار فعل اخلاقی و ملاک حسن و قبح اعمال و افعال انسان را در هماهنگی و عدم هماهنگی آنها با وظایف از پیش تعین یافته می داند. مقاله حاضر در صدد بررسی اخلاق اسلامی در رویارویی با این دو رهیافت در اخلاق هنجاری است. نگارنده بر این باور است که آموزه های دینی موید رویکرد نتیجهگرایی در اخلاق است. برای این منظور در این تحقیق، ضمن اشاره به غایت نهایی اخلاق و بیان نوع رابطه رفتارهای اخلاقی با آن از منظر تعالیم اسلامی، نشان داده خواهد شد که از منظر تعالیم اسلامی نظریه اخلاقی اسلام جزء نظریات نتیجهگرایی است البته با قرائت خاصی از نتیجه و نتیجهگرایی که در طول مقاله بیان خواهد شد.
