نشانهشناسی گفتمان «ظن» در قرآن کریم با تکیه بر الگوی مربع حقیقتنمایی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان وادبیات عربی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد زبان وادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران
3 دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران
doi
چکیده
قرآن کریم متنی است سرشار از نشانهها و معانی که همواره زمینه را برای بهکارگیری روشها و رویکردهای متنوع مطالعه و تحلیل متن فراهم میسازد. مقاله حاضر بر رویکرد «نشانهشناسی گفتمان» در مکتب نشانهشناسی پاریس، تکیه دارد. رویکردی که به تجزیه و تحلیل سازوکار ساخت معنا در فرآیند تولید متن میپردازد. این نوشتار بر آن است تا با تحلیل ساختهای متنی ظن در قرآن کریم و نیز با بهکارگیری الگوی «مربع نشانهشناختی» و مشخصاً با الهام از «مربع حقیقتنمایی»، فرآیند شکلگیری دلالت ظنّ را در گفتمان قرآنی تبیین کند. مطالعة چهار گونة ظن در پیکرة قرآن کریم نشان میدهد که بر اساس مربع حقیقتنمایی ظن و علم، انسان در مواجهه با امور مختلف مادی و غیرمادی دچار یکی از چهار حالت توهم ادراکی، صدق، کذب و راز میشود و در این میان ایمان و انکار فاعل شناسا در امور غیرمادی همچون رسالت انبیاء، خداوند و صفات او و نیز برپایی رستاخیز، نقش مهمی در سازوکار ساخت معنای ظن ایفا میکند.
