بررسی تأثیر مؤلفههای اجتماعی - فرهنگی و اعتقادی - معنوی بر سیماشناسی بافت سکونتگاههای روستایی (موردمطالعه: روستاهای بخش کجور شهرستان نوشهر)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
2 استاد، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
doi
10.22059/jrur.2023.92925چکیده
در نگاه جامع به سیمای سکونتگاههای روستایی بخش کجور میتوان به نقش عوامل گوناگون طبیعی، اقلیمی، اقتصادی و اجتماعی در شکلگیری و مکانگزینی بافت کالبدی روستاهای این ناحیه پی برد. اینکه این عوامل خود بر یکدیگر تأثیر دارند، امری واضح است. اما تأثیرپذیری ویژگیهای کالبدی از عوامل اجتماعی - فرهنگی و اعتقادی - معنوی موضوع این پژوهش است. هدف اصلی پژوهش «تبیین میزان اثرگذاری مؤلفههای اجتماعی - فرهنگی و اعتقادی - معنوی بر سیماشناسی بافت سکونتگاههای روستایی بخش کجور شهرستان نوشهر» بوده تا به این پرسش پاسخ دهد که «سیماشناسی بافت سکونتگاههای روستایی بخش کجور تا چه حد تحت تأثیر مؤلفههای اجتماعی - فرهنگی و اعتقادی - معنوی قرار دارد؟». روش تحقیق مورداستفاده کاربردی - توسعهای و ازلحاظ شیوه تحلیل دادهها از نوع توصیفی و علّی است. دادههای پژوهش با تکیه بر اسناد کتابخانهای و مطالعات میدانی به روش مشاهده مشارکتی گردآوری گردیده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مؤلفههای اجتماعی - فرهنگی شامل جمعیت، قومیت، تجانس فرهنگی، روابط اجتماعی، امنیت، بهداشت، آموزش، سبک زندگی و کنشهای معیشتی و مؤلفههای اعتقادی - معنوی شامل اعتقادات مذهبی، مراسم آیینی، محرمیت، وقف، امدادرسانی و کمک به نیازمندان و زیارت، عبادت، نذر و توسل به اهلبیت (ع) بر چهار خصیصه اصلی کالبدی متشکل از مسکن، کاربری اراضی، شبکه معابر و مراکز محلات تأثیر قابلتوجهی داشته و میان مؤلفههای مطرحشده و ساختار کالبدی روستاهای بخش کجور ارتباطی تنگاتنگ وجود دارد. این تأثیر بهویژه در شکلگیری و مکانگزینی اماکن و فضاهای مذهبی و زیارتی در روستاهای این ناحیه قابلتوجه است. همچنین انسجام روابط اجتماعی - فرهنگی و اعتقادی - معنوی بین ساکنان منجر به هماهنگی کالبد، در روستاهای بخش کجور شده است.
