مروری بر آثار قاسم‌علی قائنی ریاضی‌دان و منجم سدۀ یازدهم هجری و بررسی محتوای رساله‌های اسطرلاب او

نویسندگان

1 پژوهشکدۀ تاریخ علم دانشگاه تهران/ خانۀ ریاضیات اصفهان

doi
10.22059/jihs.2024.370738.371777
چکیده

از قاسم‌علی قائنی دانشمند سدۀ یازدهم هجری آثاری در زمینۀ نجوم، ریاضیات، هیئت، علم مناظر و علوم اعتقادی بر جای مانده است. او از ساخت ابزار رصدی آگاهی کامل داشته و بیشتر اوقات خود را به آن می‌پرداخته است. شماری از رساله‌های او در فهرست‌ها و منابع زیر نام اسطرلاب ثبت شده‌اند، درحالی‌که محتوای کاملاً متفاوتی دارند. در این مقاله نخست آثاری از او که در فهرست‌ها آمده‌اند و آثار نویافته‌ای که در پژوهش در بارۀ آثارش به‌دست آمده‌اند معرفی می‌شود، سپس محتوای رساله‌های متفاوتی که با نام اسطرلاب در فهرست‌ها ضبط شده‌اند به‌منظور نمایش تفاوت‌ها تحلیل و عرضه می‌شود. عنوان این رساله‌ها عبارت است از: در امتحان اسطرلاب، ربع مجیب، در مسائل ربع مقنطرات، رسالۀ صاحبقرانی در علم اسطرلاب، اسطرلاب، مطلع الهیلاج، اسطرلاب زورقی، مطلع الحکم و جامع الانوار من الکواکب و الابصار