فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

لاجورد و لازوریت (Na6Ca2Al6Si6O24[(SO4);S;Cl;(OH)]2) از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین سنگ‌های قیمتی و رنگ‌دانه‌های شناخته شده در تاریخ هنر است. از این سنگ علاوه بر ساخت اشیاء زینتی و آیینی در ایران، بین النهرین، مصر و چین، برای رنگ آمیزی و نقاشی در سطوح مختلف استفاده می‌شد. کیفیت خوب فام رنگی، آن را به یکی از رنگ‌های محبوب در جهان مبدل کرده است. از سویی باتوجه به ناخالصی سنگ لاجورد روش‌های گوناگونی برای شستشو و خالص سازی آن به‌کار می‌رفت. همچنین شیوه‌های گوناگونی برای حصول فام لاجورد از مواد دیگر وجود داشته است. در این پژوهش با توجه به اهمیت این رنگ در هنر ایرانی، به بررسی دستورالعمل‌های شستشو و ساخت لاجورد پرداخته شده است و بدین منظور از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی مبتنی بر داده­های اسنادی استفاده شده است. نتایج نشان داد که تا پیش از قرن هشتم قمری غیر از لاجورد طبیعی، آزوریت و اکسید کبالت را نیز به عنوان نوعی لاجورد محسوب داشته و منابع آنها را به عنوان منابع لاجورد گزارش کرده‌اند. روش شستشوی لاجورد در منابع کانی‌شناسی و لعاب، طب یا داروشناسی و رنگ‌سازی و هنر متفاوت بوده و رساله­های رنگ‌سازی دستورالعمل گونه دیگری از فام لاجوردی را با استفاده از نیل و یک پرکننده سفید ارائه داده­اند که به نام لاجورد عملی شناخته می­شود. همچنین در رساله‌های جواهرشناسی و لعاب، در بارۀ شیوۀ ساخت فام لاجورد با استفاده از اکسید کبالت سخن گفته شده است