فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ساختار قشربندی ‌روستایی در یک سده اخیر دستخوش تغییر و تحولات بسیاری شده است. نخستین نشانه‌های تغییر در بافت اجتماعی و سیاسی روستاها را می‌توان همزمان با روی‌ کار آمدن دولت مدرن (1304) در ایران مشاهده کرد. در کنار طرح فراگیر اصلاحات ارضی (51-1341) تدریجاً نفوذ و دخالت‌های دولت در قالب برنامه‌های آموزشی و درمانی افزایش یافت. بعد از انقلاب 1357، حضور نهادهای انقلابی و اجرای طرح‌های‌ ضربتی بیانگر تمایل شدید دولت پسا‌انقلابی به حضور قدرتمند و همه‌جانبه در روستاها بود. بعد از گذشت یک دهه و چرخش‌ در سیاست‌های فرهنگی و اقتصادی دولت، روستاها اهمیت گذشته خود را از دست دادند. در این مقاله تغییرات نظام قشربندی روستایی در چهار دهه اخیر بررسی شده است. مراد از نظام قشربندی در این نوشتار صرفاً جایگاه افراد در ساختار اقتصادی روستا نیست بلکه سعی شده است از منظر قدرت محلی و منزلت اجتماعی‌ نیز تغییرات چهار دهه اخیر، موردبررسی قرار گیرد. به لحاظ روشی‌شناسی این تحقیق گونه پژوهش روندپژوهی محسوب می‌شود؛ لذا داده‌ها به دلیل ماهیت روندی، از منابعی نظیر اسناد کتابخانه‌ای، نتایج تحقیق‌های مرتبط با موضوع، مصاحبه با مطلعین محلی در قالب یک کار میدانی جمع‌آوری شده است. نتایج نشان می‌دهد در دهه نخست بعد از انقلاب حضور نهادهای انقلابی باعث به وجود آمدن تغییراتی در ساختار قدرت محلی و نظام منزلت روستایی شده است. در سه دهه بعدی نیز شواهد امر بیانگر آن است که متناظر با  فرایند شهری شدن روستاها، اقتصاد غیرکشاورزی (فعالیت خدماتی، تجاری و صنعتی) در مقایسه با اقتصاد روستایی (کشاورزی و دامداری) رشد روزافزونی داشته است.