تاریخ رصدگری در ایران و جهان اسلام تا رصدهای ممتحن (213 قمری / 828 میلادی)

نویسندگان

1 دانشگاه تهران، پژوهشکدۀ تاریخ علم

doi
10.22059/jihs.2024.356657.371782
چکیده

به رغم تأکید شماری از اخترشناسان دورۀ اسلامی بر نبود رصدی میان رصدهای بطلمیوس (حدود 130-141 میلادی) و «رصدهای ممتحن»، در منابع مختلف گزارش‌هایی پراکنده از رصدهایی در همین بازه، چه در روزگار ساسانی و چه در دورۀ اسلامی به چشم می‌خورد. جستار حاضر دربردارندۀ تحلیل آگاهی‌های موجود دربارۀ این رصدها است: سه مجموعه رصد ایرانی در دورۀ ساسانی (در حدود 470، 556 و حدود 633-634 میلادی)، رصدهای رصدگری ناشناس در 90‏-100 قمری / 709‏-718 میلادی در بُست (شهر لشکرگاه امروزی در افغانستان)، رصدهای احمد بن محمد نهاوندی حاسب در جندی‌شاپور در 170 و اندی قمری / 787‏-795 میلادی، و رصدهایی احتمالاً در مرو توسط یحیی بن ابی منصور در 202 ق / 817 میلادی یا اندکی پیش از آن. همۀ این رصدها در محدودۀ جغرافیایی ایران جای داشته‌اند. گویا پژوهشگران عموماً توجهی به رصدهای بُست و مرو نداشته‌اند..