شهودهای اجتماعی و اخلاق قرآنی
نویسندگان
1 استاد مطالعات اسلام دانشکده دین کالج دارتموث آمریکا
doi
چکیده
منتقدان و مدافعان اخلاق اسلامی و آنهایی که فقط اخلاق اسلامی را شرح و توصیف میکنند، اغلب ادعا دارند که قرآن منبع هنجارهای رفتاری مسلمانان است. گرچه این مدعا در یک سطح انکارناپذیر است، اظهار آن به طور بیقیدوشرطی که از ظریفترین و ممتازترین ویژگیهای اخلاق قرآنی را مخدوش خواهد کرد، آن ویژگی این است که قرآن مکرراً تصریح میکند که آدمی باید مطابق هنجارهایی عمل کند که در قرآن مشخص نشدهاند، یعنی آدمی باید به منابع دانش اخلاقی که جایی در بیرون از وحی قرار دارند متوسل شود. مقالۀ حاضر این مدعا را موجه خواهد ساخت، و سپس استلزامات این تصریح وحیانی بر متابعت از هنجارهای اخلاقی غیروحیانی را بررسی خواهد کرد. چنین آموزهای مقدمتاً سازگار با ویژگیهای انسانشناسی و کیهانشناسی قرآنی به نظر میآید، که برای مثال، بر خلاف اکثر شکلهای مسیحیت، تفاوت مطلق بین جهان آخرت و این جهان، و بین ماهیت انسان و استعداد انسان را از میان برمیدارد. برخی از پیامدهای این نظام اخلاقی برای اسلام شیعیِ امامی و اسلام سنی نیز مورد ملاحظه قرار خواهد گرفت.