بازنمایی آموزه‌های دینی در کتب درسی؛ تحلیل محتوای کلیه کتب دوره اول ابتدایی براساس مؤلفه‌های آموزه‌های دینی

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم تربیتی پردیس شهید هاشمی نژاد مشهد، دانشگاه فرهنگیان. تهران. ایران

2 دانشجوی کارشناسی رشته آموزش ابتدایی، پردیس شهید هاشمی نژاد مشهد، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.30471/edu.2022.8389.2551
چکیده

هدف از این پژوهش تحلیل محتوای کتب درسی دوره ابتدایی براساس میزان توجه به آموزه‌های دینی بود. روش مطالعه از نوع تحلیل محتوای کمّی و جامعه پژوهش شامل تمامی کتا‌ب‌های درسی دوره ابتدایی پایه‌های اول تا سوم بود که در سال تحصیلی 1399−1400 در مدارس ابتدایی مورد استفاده قرار گرفتند. بر این اساس 22 عنوان کتاب با 423 درس، 2455 صفحه و 2469 تصویر به‌صورت تمام شماری، بررسی و تحلیل شدند. واحد زمینه در فرایند تحلیل محتوا، صفحه و واحد ثبت، تصویر و مضمون بود. فرایند کدگذاری به شیوه قیاسی و براساس مؤلفه‌های آموزه‌های دینی (آموزه‌‌های اعتقادی، آموزه‌های اخلاقی−ارزشی، آموزه‌های مناسکی−عملی، آموزه‌های عاطفی) مستخرج از مبانی نظری و مشورت با 7 تن از اساتید تربیت دینی، انجام گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و آمار استنباطی (مجذور خی) و برای مطالعه پایایی، از شیوه بازآزمایی بهره‌گیری شد که میزان توافق محاسبه شده به‌عنوان معیاری برای پایایی کدگذاری، 79٪ محاسبه گردید. یافته‌ها نشان داد مؤلفه ارزش‌های اخلاقی−ارزشی بالاترین فراوانی و آموزه‌های عاطفی کمترین فراوانی را در بین مؤلفه‌ها دارا هستند. کتاب‌های هدیه‌های آسمان، فارسی و قرآن بیشترین برخورداری از آموزه‌ها را دارند و کمترین میزان در کتب علوم تجربی مشاهده می‌شود و همه کتاب‌ها در آموزش آموزه‌های دینی مضمون محور هستند.