رفتار چرخه‌ای بدهی‌های عمومی در ایران با توجه به نقش رانت منابع طبیعی: رویکرد تقریب فوریه

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری اقتصاد بخش عمومی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران.

doi
10.22034/epj.2025.22925.2689
چکیده

هدف اصلی مطالعه حاضر بررسی رفتار چرخه‌ای بدهی‌های عمومی و نقش رانت منابع طبیعی در تقویت و یا تضعیف شدت چرخه‌ای بودن بدهی‌های عمومی در ایران طی سال‌های 1996 تا 2023 است. تجزیه‌وتحلیل‌های سری‌زمانی در این پژوهش، مشتمل بر آزمون‌های ریشه واحد و هم‌انباشتگی و همچنین برآورد بردارهای هم‌انباشتگی و رابطه علیت، با لحاظ تقریب فوریه انجام شده است. تحلیل‌های مبتنی‌بر تقریب فوریه امکان تشخیص شکست‌های هموار و تیز را فراهم می‌کنند و در آن نیازی به تعیین شکل، مکان و تعداد شکست‌های ساختاری از قبل نیست. نتایج برآورد بردارهای هم‌انباشتگی به روش فوریه FMOLS نشان می‌دهد که بدهی‌های عمومی یک رفتار موافق چرخه‌ای داشته‌ است. همچنین، اثر تعاملی رانت منابع طبیعی و چرخه‌های تجاری بر بدهی‌های عمومی، مثبت و معنادار است که نشان می‌دهد رانت منابع طبیعی به تقویت رفتار موافق چرخه‌ای بدهی‌های عمومی کمک می‌کند. نتایج آزمون علیت فوریه تودا و یاماموتو نیز حاکی از رابطه علیت یک‌سویه از رانت منابع طبیعی به چرخه‌های تجاری و از چرخه‌های تجاری به بدهی‌های عمومی و همچنین رابطه علیت دوسویه بین رانت منابع طبیعی و بدهی‌های عمومی است. نتایج به‌دست‌آمده نسبت به تغییر مدل و نحوه استخراج چرخه‌های تجاری، مستحکم است. بر این اساس، انباشت بخشی از درآمدهای منابع طبیعی در صندوق‌های تثبیت‌کننده که از کیفیت نهادی به اندازه کافی بالا برخوردارند، به‌منظور تأمین کسری بودجه با استفاده از دارایی‌های این صندوق در زمان رکود، ضروری است.