وام‌دهی ارتباطی در ایران: مطالعه موردی شرکت‌های فهرست‌شده

نویسندگان

1 استادیار دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران

2 دانشیار دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران

3 فارغ‌التحصیل دوره کارشناسی ارشد دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران

doi
10.22034/epj.2025.22673.2674
چکیده

این مطالعه میزان شیوع و سازوکار وام‌دهی ارتباطی در شبکه بانکی ایران را بررسی می‌کند. برای این منظور، از پایگاه داده منحصربه‌فرد و دستی‌سازی‌شده‌ای استفاده شده که اطلاعات تطبیقی بانک و بنگاه‌های تولیدی فهرست‌شده را دربرمی‌گیرد. اثر علّی پیوندهای مالکیتی میان بانک و بنگاه بر تخصیص اعتبارات بانکی طی سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۷ را شناسایی کرده و از تکانه تقاضای اعتبار بنگاه برای تفکیک اثر عرضه و تقاضای وام بهره گرفته‌است. همچنین، روابط پیشین بانک-بنگاه نیز کنترل شده تا اثر خالص مالکیت بر عرضه وام سنجیده شود. یافته‌ها نشان می‌دهد مالکیت بانک در یک بنگاه به‌طور معنی‌داری احتمال دریافت وام، حجم وام دریافتی و سهم بانک مرتبط در سبد وام بنگاه را افزایش می‌دهد. به‌ویژه، بنگاه‌های مرتبطی که ریسک بالاتری دارند، به میزان بیشتری از تسهیلات بانکی بهره‌مند شده‌اند؛ این امر، شواهدی تجربی در تأیید فرضیه چپاول‌گرایانه در وام‌دهی ارتباطی فراهم می‌کند. نتایج پژوهش نسبت به شاخص‌های مختلف تعریف رابطه مالکیتی (شامل حق جریان نقدی و حق رأی) و تغییر آستانه‌های مالکیت، پایدارند. یافته‌ها حاکی از آن است که وام‌دهی ارتباطی حتی در سطوحی پایین‌تر از حدود تعریف‌شده توسط بانک مرکزی نیز رواج دارد و بر ضرورت تقویت شفافیت اطلاعاتی و سازوکارهای حاکمیت شرکتی در نظام بانکی کشور تأکید دارد.