فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آیین‌نامه‌های لرزه‌ای از ایده ساده ضریب زلزله آغاز و طی یک‌صد سال به شکل امروزی درآمدند. درک ضوابط پیچیده و به‌کارگیری درست آن در گرو شناخت مبانی نظری این ضوابط است اما متأسفانه در این باره کمتر بحث شده است. در این مقاله پیدایش و سیر تحولات آیین‌نامه‌های لرزه‌ای و چگونگی تعیین ضریب رفتار، طیف طرح، توزیع نیرو، و تکیه فزاینده بر تحلیل دینامیکی تشریح و دقت مفروضات آیین‌نامه بحث شده است. پرسش اساسی این است که ضوابط آیین‌نامه چگونه می‌تواند سازه را علیرغم فقدان مقاومت کافی ایمن سازد؟ کلید این معما در ضریب رفتار است که باید تغییرشکل ایجاد شده را در محدوده ظرفیت شکل‌پذیری نگاه دارد. رابطه ضریب رفتار با تغییرشکل لرزه‌ای، صعوبت تخمین ظرفیت شکل‌پذیری، چگونگی برآورد ضرایب رفتار فعلی، و مسئولیت آیین‌نامه‌های طراحی در ارائه روش محاسبه و تأمین شکل‌پذیری از محورهای اصلی این گفتار است و نشان داده شده کاهش شدید ظرفیت شکل‌پذیری در سازه‌های فولادی به خاطر بروز پدیده جهش کرنش و در قاب‌های بتنی به خاطر زوال مقاومت فشاری ستون تابعی از انحراف (دریفت) است. از این‌رو، انحراف و میزان خسارت سیستم‌های لرزه بر سخت مانند دیوار برشی، مهاربند و میانقاب بسیار کمتر از قاب بوده و از حاشیه اطمینان بسیار بیشتری برخوردارند. جایگزینی طیف انحراف به‌جای طیف طرح پیشنهادی برای آینده است که قابلیت سیستم‌های لرزه بر در کاستن از انحراف را به‌صورت خودکار لحاظ نموده و برخلاف آیین‌نامه‌های فعلی درجه اطمینان مشابهی را برای انواع سیستم‌های تحت پوشش فراهم می‌سازد.