بررسی تأثیر عوامل ساختاری و غیرساختاری بر تغییرات عمودی سطح زمین با نگاه ویژه به فرونشست شهرستان‌های بشرویه و طبس با استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی راداری

نویسندگان

1 استاد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

3 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

4 دانشیار، گروه پژوهشی زمین‌لرزه، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

doi
10.48303/bese.2024.2015272.1143
چکیده

دشت‌های طبس و بشرویه که به ترتیب در بخش‌های غربی و شرقی فرازمین شتری قرار دارد، طی چند دهه گذشته دچار فرونشست شده است. یکی از کم‌هزینه‌ترین روش‌ها در پایش سرعت قائم پوسته زمین، روش تداخل‌سنجی راداری است. روشی مؤثر با پوشش وسیع و با قدرت تفکیک بالا است. در این پژوهش، دشت‌های طبس و بشرویه به‌منظور تعیین الگوی سرعت قائم و ارتباط‌ سنجی آن با ساختارهای فعال منطقه و برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی در بازه زمانی 2020-2015 انتخاب شد تا با بهره‌مندی از تلفیق اطلاعات ساختاری و افت سطح آب‌های زیرزمینی در طی بازه زمانی مورد نظر با نتایج به‌دست‌آمده از تکنیک تداخل‌سنجی راداری رابطه بین الگوی سرعت قائم پوسته زمین با این مشخص شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بخش‌هایی از منطقه بیش از 2/5 میلی‌متر در راستای گسل اسفندیار در حال فراخاست است. درحالی‌که فرونشست در این دشت‌های منحصر به دشت‌های بشرویه و طبس با بیش از 37- میلی‌متر در طی دوره زمانی مورد نظر می‌باشد. دامنه زیاد تغییرات در منطقه، به‌ویژه در گسل­های راندگی به دلیل بالا نبودن میزان دگرشکلی بین لرزه­ای و عدم رخداد زمین‌لرزه با بزرگای بالا در دوره زمانی تفسیر تصاویر مورد استفاده در این مطالعه، دلیل مهم غیرزمین‌ساختی دارد. در منطقه، عامل تأثیرگذار در  شکل­ گیری چنین تغییراتی، وقوع سیلاب‌های شدید فصلی و نشست رسوبات حمل شده توسط آنها می­باشد؛ اما شواهدی همچون رودخانه­های ماندری، رودخانه­های منحرف شده و سربریده، دره ­های باریک و ژرف و... در منطقه بر فراخاست منطقه تأکید دارد.