توسعه مدلی برای ارزیابی عملکرد سیستم در تابآوری بافتهای دارای ارزش تاریخی- تجاری (بازارهای سنتی) در برابر زلزله؛ مطالعه موردی: بازار تاریخی تبریز
نویسندگان
1 دانشیار و رئیس پژوهشکده مدیریت خطرپذیری و بحران، پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری مهندسی عمران- مهندسی زلزله، پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله، تهران، ایران
doi
10.48303/bese.2022.548668.1061چکیده
وقوع زلزله در بافتهای تاریخی با ارزش تجاری نظیر بازارهای سنتی، میتواند تبعات گسترده فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به دنبال داشته باشد. با این حال، مطالعات جامع اندکی در خصوص آسیبپذیری و مدیریت بحران بازارهای تاریخی در برابر زلزله انجام شده است. در این مقاله با هدف ارزیابی تابآوری بافتهای تاریخی دارای ارزش تجاری در برابر زلزله، مدل جدیدی بر مبنای ترکیب ابعاد، شاخصها و زیرشاخصهای مرتبط با تابآوری ارائه شده است. بدینمنظور بعد فرهنگی- تاریخی در کنار ابعاد فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی و سازمانی مورد مطالعه قرار گرفت و شاخصها و زیرشاخصهای مؤثر در این پنج بعد تعیین و میزان اهمیت آنها بر اساس تحلیل سلسلهمراتبی محاسبه شد. در این راستا کمّیسازی پارامترهایی که ماهیت کیفی دارند، بر اساس منطق فازی انجام گرفته و در مدل وارد شده است. مدل ارائه شده قادر است عملکرد سیستم را در پنج بعد که شامل 17 شاخص و 50 زیرشاخص است به تفکیک مکانی برای بخشهای مختلف بازارها بهطور نسبی محاسبه نماید. همچنین با استفاده از این مدل میتوان مداخلات لازم را بهمنظور ارتقای تابآوری بخشهای مختلف بازارها تعیین نمود. مدل معرفی شده سپس بهصورت موردی بهمنظور تعیین عملکرد سیستم در تابآوری لرزهای بازار تاریخی تبریز در شاخصها و ابعاد پیشنهاد شده مورد استفاده قرار گرفته و نتایج بر اساس تفکیک مکانی ارائه گردید.
