دفاعیه‌ها و تئودیسه‌های ابن‌عربی در پاسخ به مسئلة شر

نویسندگان

1

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشگاه اصفهان

4 دانشگاه عالی دفاع ملی

doi
چکیده

مسئله وقوع شر در نظام آفرینش از جمله مسائلی است که همواره ذهن متفکران جهان را به خود معطوف ساخته است. در فلسفة دین معاصر، از سه تقریر منطقی، قرینه‌ای و اگزیستانسی برای تبیین مسئلة شر یاد می‌شود و پاسخ به این سه دسته تقریر از مسئله، به‌ترتیب در قالب دفاعیه، تئودیسه، و معنا-تسلابخشی صورت گرفته است. در این مقاله دیدگاه محیی‌الدین ابن‌عربی، نمایندة عرفان نظری و مؤسس مکتب اکبری را که از مشرب خاص عرفانی خود، به مسئلة شر پاسخ داده است مورد توجه قرار داده‌ و پاسخ‌های او را در قالب‌ دفاعیه‌ها و تئودیسه‌ها تقریر کرده‌ایم. پاسخ‌های ابن‌عربی به مسئلة شر را به‌طورعمده در قالب دفاعیه‌هایی مانند موهومی‌بودن شر، عدمی‌بودن شر و نسبی‌بودن شر، و تئودیسه‌هایی نظیر تئودیسة جبران، تئودیسة اختیار، تئوریسة بهترین جهان ممکن، تئودیسة پرورش روح، و تئودیسة خلوص، تئودیسة فرآیند، تئودیسة چلیپایی می‌توان صورت‌بندی کرد.