فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نام داروین از دورۀ ناصرالدین شاه قاجار از رهگذر انتشار رسالۀ حقیقت مذهب نیچری و بیان حال نیچریان در ایران شنیده شد. پس از آن نیز در برهه‌های مختلف تاریخی، اندیشه و دیدگاه تکاملی وی با فراز و فرودهایی در ایران بازتابید. احزاب چپ‌گرای ایرانی که در اواخر دورۀ قاجاریه عمدتاً تحت تأثیر ترکان عثمانی در ایران شکل گرفتند در صورت‌بندی ادبیات تکاملی نقش پررنگی داشتند. بررسی مطبوعات منتشر شده در این دوره نشان می‌دهد بخشی از واژه‌پردازی ایرانیان نیز از راه همین احزاب بوده است. دسترسی افرادی که در احزاب چپ فعالیت داشته‌اند به اسناد و کتاب‌های غیرفارسی باعث می‌شد روایت دست‌اول‌تری از نظریات علمی و از جمله نظریۀ داروین به دست داده شود. این مسأله در آنجا پراهمیت‌تر می‌شود که توجه کنیم عمدۀ منابعی که در این دوره مرجع اصلی بازتاب دیدگاه‌های علمی بوده‌اند منابع عربی هستند. طبیعی است که در منابع عربی هم ادبیات بحث و هم نوع واژه‌گزینی‌ها متفاوت از این دست منابع است و این نکته از بررسی مقالات نیز دانسته می‌شود. در این مقاله ضمن توضیح در بارۀ جمعیت فرهنگ رشت که در سال‌های ۱۲۹۸ تا ۱۳۱۰ شمسی در گیلان فعالیت و گرایش‌های چپ داشته است می‌کوشم نخستین روایت عالمانه از دیدگاه داروین را با توجه به مجلۀ‌ فرهنگ که از سوی ایشان چاپ می‌شده، به دست دهم. گمان می‌کنم پس از روایت‌های مختلفی که تا اواخر دورۀ قاجار از نظریۀ داروین در ایران وجود داشته، این مقالات که از روی منابع غیرعربی ترجمه شده نشان می‌دهد روشنفکران ایرانی با اندیشه‌های داروین آشنایی داشته و می‌کوشیدند فهم خودشان از آن را تا حد زیادی تدقیق کنند. از آنجا که دسترسی به اسناد و ویرایش و بازنشر آن‌ها در تکمیل برنامۀ تاریخی علم در ایران و نحوۀ مواجهات ایرانیان با اندیشه‌های جدید اهمیت دارد، عین آن سلسله‌ مقالات را که از سال ۱۳۰۵ تا ۱۳۰۷ منتشر می‌شده با ویرایش و توضیح آورده‌ام.