مواجهۀ ایرانیان با فناوری‌های نوین در آمریکا و نتایج آن براساس اسناد منتشر نشده و مطبوعات عصر قاجاریه (مطالعۀ موردی تلگراف و تلفن).

نویسندگان

1 دکتری تخصصی تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشگاه پیام نور تهران

doi
10.22059/jihs.2022.338467.371668
چکیده

ایرانیان در دورۀ قاجاریه با مدنیت و فرهنگ غرب آشنا شدند. در این دوره آمریکا توانسته بود به پیشرفت‌های عظیمی به‌ویژه در عرصه فناوری ارتباطات دست پیدا کند و موجب حیرت جهانیان به‌ویژه ایرانیان گردد. به همین دلیل متفکران ایرانی به واکاوی اختراعات آمریکایی‌ها در عرصۀ فناوری‌هایی همچون تلگراف و تلفن و چگونگی توسعه آن‌ها برآمدند. افزایش اطلاعات و آگاهی از دستاوردهای متحیرکنندۀ آمریکاییان و مقایسۀ ناخودآگاه میان اوضاع ایران و این کشور پرسش‌های متعددی را در بارۀ علل و اسباب فاصلۀ میان این دو کشور در فناوری به وجود آورد. در پژوهش حاضر سعی شده است که با رویکردی تاریخی و با تکیه بر مطبوعات و اسناد منتشر نشده، چگونگی مواجهۀ ترقی‌خواهان با فناوری‌های نوین آمریکا همچون تلگراف و تلفن بررسی گردد و سپس به این پرسش پاسخ داده شود که آیا آگاهی ایرانیان از دستاوردهای ارتباطی آمریکا نتایجی را به دنبال داشت یا خیر؟ براساس یافته‌های تحقیق این فرضیه مطرح شد که روشنفکران به‌ویژه از دورۀ ناصری بیشترین اطلاعات را در خصوص تغییر و تحولات آمریکا در عرصۀ ارتباطات بازتاب داده‌اند و ایدۀ بهره‌مندی از این پیشرفت‌ها را پیشنهاد کردند. به دنبال این گزارش‌ها نمایندگان سیاسی ایران در واشنگتن و مقامات دولتی از یک طرف در تکاپو برای حضور در کنفرانس‌های آمریکایی‌ها در عرصۀ تکنولوژی و استخدام مستشار تلگراف از این کشور برآمدند و از طرف دیگر به منظور فراگیری دستاوردهای آمریکا در عرصۀ تلگراف و تلفن از طریق الگوبرداری، انعقاد قرارداد و اعزام محصلین به این کشور گام‌های مهمی برداشتند.