فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امروزه یکی از تعاریف اسلام سیاسی چنین است: جریان‌هایی که اسلام را دینی جامع‌نگر دانسته و با تأکید بر پیوند ذاتی دین و سیاست، به دنبال تحقق حکومت اسلامی برای ایجاد توسعه و پیشرفت، اجرای عدالت، مقابله با استعمار و تمدن‌سازی هستند و حسب شرایط تاریخی به صورتی انعطاف‌پذیر با روش‌هایی نظیر جنبش‌های اصلاحی، حرکت‌های انقلابی و یا مشارکت در نظام‌های سیاسی بروز و ظهور یافته‌اند.  با چنین تعریفی از اسلام سیاسی، سؤال ابتدایی این تحقیق عبارت است از اینکه آیا اسلام سیاسی پدیده‌ای خاص عصر مدرن بوده است و یا اینکه از آغاز نیز قابل‌جست‌وجو است؟  فرض پژوهش این است که بر خلاف برخی از نظریه‌های موجود، اسلام سیاسی پدیده‌ای زاده عصر مدرن نبوده و قبل از آن نیز وجود داشته است. بر این ‌اساس سؤال اصلی نوشتار حاضر این است که اسلام سیاسی چیست و چرا و چگونه تحول‌یافته است؟با مرور ادبیات موجود و ذکر تعاریف مختلف از اسلام سیاسی و دسته‌بندی آن‌ها، ضمن ارائه تعریفی روشن از چیستی اسلام سیاسی، در قالب ردیابی فرایند به‌مثابه روش تحقیق پژوهش، با مرور نظام‌مند نظریه‌های اسلام سیاسی نظیر دیدگاه‌های برنارد لوئیس، ساموئل هانتینگتون، ابوعلا مودودی و امام خمینی، ضمن بازشناسی آن‌ها، به بازخوانی، کشف و تبیین چگونگی آغاز یا تولد اسلام سیاسی، سپس شناخت نقاط عطف و عوامل مهم و تأثیرگذار در فرازوفرود آن در طول تاریخ پرداخته شده است. با توصیف انواع اسلام سیاسی نیز شاخص‌های این پدیده نظیر توسعه‌طلبی، عدالت‌خواهی و مقاومت در برابر استبداد داخلی و استعمار خارجی، استخراج شده است. به‌این‌ترتیب اسلام سیاسی مفهومی دیرپا و گفتمانی مستقل از جریان‌های بنیادگرا در جهان اسلام بوده است و مطابق با شرایط زمانی - تاریخی نظیر دوران استعمار، حکومت سلاطین، انواع پادشاهی‌ها و... در هر دوره‌ای و متناسب با مقتضیات زمان و مکان اشکال گوناگونی یافته و شیوه‌های متفاوتی را در تعامل باقدرت در پیش گرفته است.