فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایران و افغانستان به عنوان دو کشور همسایه، متأثر از تحولات سیاسی- امنیتی، اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی یکدیگر هستند. مهاجرت گسترده افغانستانی­ها به ایران از اوایل دهه 1980 به دلیل تهاجم شوروی آغاز شد. نسل‌های اول مهاجرین افغانستانی عموماً دغدغه امنیت، بقا، کار و زندگی روزمره داشتند، اما نسل­های نوین مهاجرین دغدغه­های اجتماعی، علمی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بیشتری دارند. در همین راستا شاهد افزایش تمایل به تحصیل در میان آنان هستیم. به هر حال، این افراد چالش­هایی را در زندگی خودشان تجربه می­کنند و از فرصت­هایی نیز برخوردار هستند. پژوهش حاضر به دنبال بررسی چالش­ها و فرصت­های تحصیل‌کردگان افغانستانی مقیم ایران است. زیرساخت نظری مورد استفاده سازه­انگاری بوده است. برای نیل به این هدف از روش نظریه زمینه‌ای استفاده شده است و با استفاده از روش نمونه­گیری هدفمند، با 27 نفر از تحصیل‌کردگان افغانستانی مقیم ایران و 22 نفر از صاحب‌نظران مسائل مرتبط با مهاجرین افغانستانی مصاحبه انجام شده است. یافته­ها نشان­دهنده این است که تحصیل‌کردگان افغانستانی با چالش­های فرهنگی-اجتماعی (محدودیت‌های تحصیلی، تجربه تحقیر و توهین، زیستِ توأم با ترس به مثابه عاجز شدن، و تصویرسازی منفی)، اقتصادی (محدودیت‌های شغلی، ضعف اقتصادی، محدودیت­های سرمایه­گذاری) و سیاسی-امنیتی (تبعیض ساختاری، ناپایداری سیاست‌ها، قوانین ناکارآمد و قطبی­سازی مهاجرین) مواجه هستند. در مقابل آنان دارای فرصت­های فرهنگی – اجتماعی (بهره­مندی تحصیلی، اشتراکات فرهنگی، مدارس خودگردان و  ایجاد شبکه­های هماهنگی)، اقتصادی (سطح رفاهی ایران و بهره­مندی از شغل­های تعریف­شده) و سیاسی – امنیتی (امنیت ایران و فرصت پناهنده شدن) هستند. این چالش­ها و فرصت­ها را باید در بستر تحولات سیاسی و نظام سیاست‌گذاری مهاجرتی ایرانی که پدیده­ای چندلایه است، مورد تبیین قرار داد.