فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه مطالعاتی: بهبود کارایی یکی از مناسب‌ترین شیوه‌های افزایش تولید در بخش‌ کشاورزی می‌باشد. در این راستا وجود بازارهای کارای رقابتی می‌تواند از جمله عوامل موثر بر بهبود کیفیت و کمیت تولید و ارتقای کارایی باشد. هدف: مطالعه حاضر در پی تعیین ساختار بازار عسل در استان‌های تولیدکننده این محصول و تاثیر آن بر میزان کارایی فنی عسل می‌باشد. روش کار: این پژوهش با استفاده از شاخص هرفیندال-هیرشمن و با درنظر گرفتن دو سناریو به محاسبه ساختار بازار استان‌های تولیدکننده عسل می‌پردازد. در سناریوی اول شاخص مزبور بر اساس سهم تولید شهرستان‌ها از کل مقدار عسل تولید شده در هر استان و در سناریوی دوم بر اساس سهم زنبورستان‌های موجود در شهرستان‌ها از کل زنبورستان-های موجود در استان، محاسبه می‌گردد. نهایتا تابع کاب-داگلاس مرزی به همراه تابع عدم کارایی که مقادیر محاسبه شده شاخص‌‌ هرفیندال-هیرشمن در آن جایگذاری شده است به روش حداکثر درستنمایی برآورد گردیده و مقادیر کارایی فنی استان‌ها محاسبه می‌شود. داده‌های مورد استفاده در پژوهش حاضر برای دوره‌ی زمانی سال‌های 98-1397 از نتایج سرشماری زنبورستان‌های کشور توسط وزارت جهاد کشاورزی، اخذ گردیده است. نتایج: بر اساس یافته‌های پژوهش میانگین شاخص هرفیندال-هیرشمن مبتنی بر سناریوی اول در سال 1397 برابر با 23/0 و در سال 1398 برابر با 24/0 بود و بازار عسل کشور طی سال‌های مورد بررسی بر اساس سناریوی اول، بصورت انحصار چندجانبه ارزیابی شد. همچنین میانگین شاخص هرفیندال-هیرشمن طبق سناریوی دوم برای سال‌های 1397 و 1398 به ترتیب معادل 16/0 و 17/0 حساب شد که حاکی از رقابتی بودن بازار عسل کشور طی سال‌های مورد بررسی بود. مطابق نتایج حاصل از برآورد تابع مرزی تصادفی، نهاده‌های زنبورستان، نیروی کار و کندو تاثیر مثبت بر میزان تولید عسل دارند. میانگین کارایی طی سال‌های 98-1397 مطابق سناریوی اول برابر با 2/61 درصد و طبق سناریوی دوم معادل 2/64 درصد اندازه‌گیری گردید. همچنین نتایج تابع عدم کارایی موید آن بود که افزایش مقدار شاخص هرفیندال-هیرشمن یعنی افزایش درجه انحصار و فاصله گرفتن از بازار رقابتی دارای تاثیر مثبت بر عدم کارایی (تاثیر منفی بر کارایی) می‌باشد. نتیجه‌گیری نهایی: بررسی ساختار بازار عسل استان‌ها نشان می‌دهد که این بازار در سال‌های اخیر به سمت انحصار پیش رفته است و این روند موجب کاهش کارایی در زنبورستان‌های کشور شده است. بنابراین می‌توان با رقابتی‌تر کردن بازار عسل، کارایی زنبورستان‌های کشور را بهبود بخشید. در این راستا با ایجاد انگیزه برای مشارکت بیشتر علاقه‌مندان برای سرمایه‌گذاری در تولید عسل و صنایع مربوطه و همچنین رعایت شاخص‌های مدیریتی و کیفیت تولید عسل می توان زمینه ایجاد بازار رقابتی عسل در کشور را فراهم آورد.