فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گفتمان ناسیونالیسم ناصری در دهه‌های پنجاه و شصت میلادی، تجلی آرمان‌شهر و محل تحقق امیال سرکوب‌شده انسان عربی در طول سال‌ها حکومت نظام‌های فراملی و نیابتی تصور می‌شد و در برابر دیگر گفتمان‌های رقیب همچون لیبرالیسم و بنیادگرایی اسلامی، به گفتمان غالب منطقه تبدیل شد؛ اما به مرور، دوگانگی‌ها در شعار و عمل این گفتمان برای همگان شناخته شد و به عنوان یک گفتمان تحمیلی و هژمونیک از سوی دیکتاتوری نوظهور ناسیونالیسم عربی مورد پذیرش اجباری قرار گرفت. در این مقاله با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای و روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف ابتدا به شناسایی نظام معنایی و مؤلفه‌های گفتمان ناسیونالیسم ناصری بر اساس تعاریف موجود از دو مفهوم گفتمان و هژمونی پرداخته و سپس با هدف فراتحلیل نگرش‌ها و رفتارهای این گفتمان، میزان فراوانی دال‌های گفتمان ناسیونالیسم ناصری در یک تحلیل متنی و بینامتنی سنجیده می‌شود. داده‌ها نشانگر آن است که ناسیونالیسم ناصری بیشترین توجه خود را به بزرگنمایی و اسطوره‌سازی شخص عبدالناصر و هژمونی جریان سیاسی مورد نظر او در داخل کشور، منطقه و حتی جهان متمرکز کرده بود. به بیان دیگر نقطه گره‌گاهی گفتمان ناسیونالیسم ناصری یعنی هویت یکپارچه عربی در کاریزما و قدرت‌طلبی شخص عبدالناصر خلاصه می‌شد و بهره‌گیری از دوره فقدان و دل‌نگرانی جامعه عربی از استعمار و فساد سلطنت و تکیه بر دال‌هایی همچون اتحاد عربی، ملت عربی و دیگر دال‌های ایدئولوژیک و حماسی، فرصتی برای مشروعیت‌بخشی به جایگاه و اقتدار سیاسی خود و هژمونی بر دیگر گفتمان‌های منطقه بود. عبدالناصر از هر ابزاری برای دشمن‌تراشی و غیریت‌سازی و افزایش منازعات سیاسی و ایدئولوژیک به نفع خود استفاده می‌کرد تا بتواند اقشار مختلف مردم را مشتاقانه و داوطلبانه به سمت گفتمان خود جذب کند. تبیین عوامل شکل‌گیری، اقتدار و در نهایت سرکوب گفتمان ناسیونالیسم ناصری در محیط ژئوپلیتیک آن برهه زمانی، مهمترین مسأله این پژوهش است.