باز تحلیل واکاوانة شگرد ادبی التفات در بلاغت فارسی

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشگاه علامه طباطبایی

doi
10.30473/prl.2021.45263.1546
چکیده

یکی از شگردهای ادبی که در تعریف، نامگذاری، بیان انواع و کارکردهای آن اختلاف‌نظر زیادی وجود داشته و دارد شگرد ادبی التفات است که با توجه به شعر و ادب فارسی و التفات خاص به متن، نیازمند بازنگری، بازتعریف و تبیین وجوه بلاغی بیشتری است. با بررسی و مطالعه‌ی بسیاری از متون شعر فارسی به این نتیجه رسیدیم که التفات محدود به یک صنعت بدیعی نیست، بلکه دارای نقشی نشانه‌ـ معناشناختی در طبقه‌بندی و تحلیل متون ادبی است؛ بدین معنی که هم در تفسیر متن ادبی، عنصری کلیدی به شمار می‌رود و هم در طبقه‌بندی انواع ادبی، فصل ممیز و معیاری نشانه‌شناختی محسوب می‌شود. همچنین در این پژوهش از طریق تطبیق اصطلاح «حرکت» با التفات، این شگرد را شامل هر نوع تغییر و حرکتی دانسته‌ایم که در محور افقی و عمودی متن ادبی روی می‌دهد. از دیگر یافته‌های این پژوهش، قرار دادن این شگرد ادبی ذیل یکی از مباحث علم معانی، یعنی فصل و وصل و بیان کارکردهای جدید التفات نظیر کارکرد تفسیری، گفتمانی، سمبولیکی، انسجامی و مکالمه‌ای است.