کشف «فرهنگ دانشگاه»: واکاوی نظری و گونهشناختی مطالعات فرهنگ دانشگاهی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت سیاستگذاری عمومی، دانشگاه تهران (پردیس قم)، دانشکده مدیریت
2 دانشیار دانشگاه تهران، پردیس قم، دانشکده مدیریت
3 استاد دانشگاه تهران (پردیس قم)، دانشکده مدیریت
doi
10.30497/smt.2011.151چکیده
دانشگاه، نماد آموزش عالی کشور، نهادی اثرگذار در فرهنگ جامعه است و از اینرو، موضوع فرهنگ در سازمانِ دانشگاه، اهمیتی دوچندان مییابد. نزدیک به چهار دهه است که دانشمندان خارجی، درباره ابعاد متعدد «فرهنگ دانشگاهی» از وجوه گوناگون کاوش کردهاند؛ در حالی که عمر این مقوله در آثار داخلی، حدوداً به یک دهه میرسد. این قبیل مطالعاتِ اندک نیز به شدت از فقدان ادبیات نظری منسجم رنج میبرد. از اینرو، لازم است تا در گام نخست، مطالعات خارجی این عرصه به خوبی واکاوی شود تا مبنای نظری اتکاپذیری برای آثار داخلی، فراهم و زمینه برای نظریهپردازی در آن مهیا شود. مقاله حاضر، با این هدف، آثار خارجی و مطالعات اندک داخلی این عرصه را مرور کرده است و با استفاده از روش گونهشناسی به مثابه روشی مبنایی در نظریهپردازی، آنها را از دو جهت طبقهبندی میکند: 1- بر اساس موضوع مطالعه، در هفتگونه (گونهشناسی موضوعی)، و 2- بر اساس پیشفرضهای نظری نسبت به مقوله فرهنگ در دانشگاه در سهگونه انسجام، تمایز و تقطیع (گونهشناسی فرانظری). ثمره این واکاوی نظری و گونهشناسی، کشف هر چه بهتر ابعاد متعدد و متقاطع فرهنگ دانشگاهی است که به عرضه «چارچوبی راهنما و مفهومی» برای پژوهشگران و مدیران دانشگاهی میانجامد. فرهنگ رشتهای، خردهفرهنگهای دانشجویان، مطالعات تطبیقی، مطالعات تغییر فرهنگی، تقابل خردهفرهنگ اداری با خردهفرهنگ حرفهای دانشگاه، تأثیر پارادایمهای پژوهش در فرهنگ استادان و سایر تمایزات فرهنگی ایشان از دو دیدگاه تمایز و تقطیع، و نیز بررسی تأثیر خلقیات ملی بر فرهنگ آموزشعالی کشور از جمله خلأهای پژوهشی مهم این عرصه برای مطالعات داخلی است.
