انقلاب اسلامی و نظم منطقه ای ایرانی

نویسندگان

1 دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه تهران .

doi
10.22070/iws.2021.13909.2034
چکیده

نظم منطقه‌ای ایرانی دارای تاریخ بسیار طولانی است که سابقه آن به دوره هخامنشیان مربوط می‌شود. فروپاشی ساسانیان، پایانی بر الگوی منطقه‌گرایی ایرانی یعنی ساتراپی بود. با شکل‌گیری نظم وستفالی، نظم‌های منطقه‌ای در قالب ژئوپلتیک نمایان شده و ایران در این دوره، تحت سیطره چنین نظمی قرار گرفت. انقلاب اسلامی به عنوان یک نوپدید و همزمان شدن آن با تکامل سیستم بین‌الملل از ساده به پیچیده- آشوبی، دستگاه تحلیلی نوینی را برای نظم منطقه‌ای ایرانی ضروری می‌سازد که ادبیات روابط بین‌الملل ایرانی به آن نپرداخته و  در این حوزه، دارای عقب‌ماندگی جدی هستند. بر این اساس پرسش اصلی پژوهش، بر این محور شکل می‌گیرد؛ پیامدهای انقلاب اسلامی بر نظم منطقه‌ای ایران چیست؟ پژوهش حاضر با بهره‌گیری از نظریه سیستم‌های پیچیده و آشوبی و همچنین با کاربست روش آبداکشن که بر تبیین واقعیت‌های نوپدید و یافتن بهترین تبیین متمرکز است؛ سعی در ارائه پاسخ قانع‌کننده و ارایه دستگاه تحلیلی نوین در این حوزه دارد. نویسنده نشان می‌دهد؛ نظم منطقه‌ای شبکه‌ای با دو ویژگی برجسته پانارکی و هیترارکی از جمله نوآوری انقلاب اسلامی در حوزه نظم منطقه‌ای ایرانی است.