خوانش انتقادی روایت افلاطون از رویارویی‌های نظامی هخامنشیان و یونانیان در رسالة سقراطی منکسنوس

نویسندگان

1 گروه تاریخ و ایران شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران قبل از اسلام، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22059/jhss.2025.385806.473755
چکیده

 افلاطون در محاورة منکسنوس ضمن شرح گفتگویی میان سقراط و جوانی موسوم به منکسنوس، خطابه­ای در رثا و ستایش شهیدان جنگی آتنی نقل کرده و تدوین آن را به آسپاسیا، معشوقة پریکلس سیاستمدار شهیر آتنی منسوب می­کند. در خطابة مذکور دلاوری­ها و عملکرد جنگاوران آتنی در برابر سپاهیان هخامنشی به مثابة برگی زرین در تاریخ این دولت-شهر ستوده شده است. اشارات موجود در این خطابه بیش از هر چیز از روایتی پذیرفته‌شده و نظرگاهی کانونی در باب نبردهای هخامنشیان و یونانیان پرده برمی­دارد که به طور ویژه از سوی خطیبان و سیاستمداران آتنی مورد تأیید قرار می­گرفت. در حقیقت خطابة منسوب به آسپاسیا که با توجه به شواهد موجود بر اساس اسلوب و چارچوب متداول خطابه­های تدفین سربازان درگذشتة آتنی به رشتة تحریر درآمده است، نگرش مورد تأیید و دلخواه آتنی­ها از رویارویی­های نظامی یونانیان در برابر قوای نظامی هخامنشیان را بازنموده و بدین­سان نمایانندة سیمایی منحصر به فرد، محدود به مکان و زمانی مشخص و متمایز، از ساختار نظامی و سیاسی فرمانروایی هخامنشی در نظر اهالی آتن، معاصر حیات این شاهنشاهی است. در پژوهش حاضر جنبه­های مختلف این نگرش با استفاده از شیوة مطالعات توصیفی-تحلیلی بررسی شده و سیمای پذیرفته شدة هخامنشیان در اندیشة سیاسی معاصران آتنی آن در بوتة نقد و ارزیابی تطبیقی با سایر منابع موجود قرار گرفته است.