سنگنگاره های سرپل ذهاب
نویسندگان
1 گروه مطالعات خاور نزدیک باستان، دانشگاه یوهانس گوتنبرگ، ماینس، آلمان.
doi
10.22059/jhss.2025.389950.473780چکیده
سنگنگارههای واقع در گذرگاه سرپل ذهاب طی دو قرن گذشته بارها در مقالات و کتب مختلف مورد بحث و بررسی قرار گرفتهاند. از همان ابتدا، اهمیت راهبردی این گذرگاه در رشته کوههای غربی زاگرس برای محققین روشن بود. این معبر همواره یک از نقاط کلیدی در راه ارتباطی بین فلات ایران و میان روان محسوب میشده و از اینرو از اهمیت راهبردی سیاسی و اقتصادی ویژهای برخوردار بوده است. وجود کتیبههایی به خط میخی و به زبان اَکدی بر روی دو مورد از این نقوش، اطلاعات ارزشمندی دربارۀ پیشینۀ تاریخی آنها فراهم کرده است. در میان این آثار، سنگنگارهای که بر اساس متن کتیبهاش به شاه لولوبی، «آنوبانینی»، نسبت دادهشده، بیش از سایرین شناختهشده و مورد مطالعه قرار گرفته است. با این حال، بررسی این متون همواره با دشواریهایی همراه بوده است، زیرا ارتفاع زیاد کتیبهها و دشواری دسترسی، خوانش دقیق آنها را محدود کرده است. بهویژه، دومین کتیبه که بانی آن ناشناخته باقیمانده، تنها یکبار مورد مطالعه قرار گرفته است و بسیاری از جنبههای ترجمۀ آن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. با این وجود، فرضیات مطرحشده در دهههای اخیر دربارۀ پادشاه سازندۀ این سنگنگاره و بازسازیهای پیشنهادی در زمینۀ ترجمۀ آن، اغلب بهعنوان واقعیتهای تاریخی پذیرفته شدهاند. این مقاله میکوشد علاوه بر معرفی کامل سنگنگارههای این محوطه و بررسی پیشینۀ مطالعات انجامشده، ترجمۀ کتیبهها و فرضیات مطرحشده دربارۀ آنها را بهطور دقیق تشریح کند. هدف از این کار، کمک به درک بهتر مبانی علمی این فرضیات برای پژوهشگران ایرانی است. امید است که این پژوهش ضرورت یک بررسی تکمیلی و دقیقتر از نقوش و بهویژه کتیبۀ دوم (نقش برجسته شماره 1) را برای دانشپژوهان تاریخ ایران باستان روشن سازد
