مشارکت سیاسی زنان در انقلاب اسلامی؛ تحلیل نشانهشناختی پوسترهای انقلاب
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی
2 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
doi
10.22070/iws.2021.5203.1889چکیده
مقاله حاضر با هدف شناسایی ابعاد سیاسی، اجتماعی کنشگری زنان در تغییرات اجتماعی ایران معاصر نگاشته شده و به دنبال بررسی مشارکت سیاسی آنان در جریان پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام جمهوری اسلامی بر اساس اسناد موجود است. پوسترانقلاب نوعی پوستر سیاسی است که حاوی ویژگیها و عناصر بصری مرتبط با ماهیت تحولات این دوره است. از میان معدود آثار در دسترس با موضوع حضور زنان در انقلاب اسلامی، پژوهشگران به تحلیل نشانهشناختی هشت پوستر در دسترس پرداختهاند. روش تحقیق کیفی و تکنیک بهکارگرفتهشده نشانه شناسی اجتماعی با تمرکز بر معنای اجتماعی متبادرشده، است. بر اساس فرانقشهای سه گانه ون لیوون مبتنی بر معنای بازنمودی، تعاملی و ترکیبی، گزارش نشانهشناختی هر تصویر بطور مجزا ارائه شده است.در مجموع میتوان نتیجه گرفت مشارکت سیاسی زنان در قالب شرکت در تظاهرات و در انتخابات در پوسترها به تصویر درآمده است. هرچند در مقایسه با مردان به لحاظ کمی، با قلت حضور مواجه است، اما زنان در موقعیتهای کانونی پوستر، دوشادوش مردان ترسیم شدهاند. پوسترها دربردارنده نشانههای ایدئولوژی اسلامی از جمله حجاب، و نیز عهدهداری نقش مادری و قرابت با شهدای انقلاب برای زنان هستند و اغلب نقش اجتماعی زن- مادر را تداعی میکنند. لذا میتوان ادعا کرد؛ پوسترهای انقلاب حاوی دلالتهایی از مناسبات جنسیتی جدید در این مقطع زمانی هستند. به عبارت دیگر ترکیب سطوح معنایی در شکل کلی نشان میدهد؛ چگونه زن مسلمان مبارز در فضای انقلابی و در مقام کنشگر فعال اجتماعی ذیل مواضع حمایتگرانه رهبر انقلاب، فارغ از کلیشههای جنسیتی، مجال و فرصت مشارکت سیاسی یافتهاست.