مشارکت سیاسی زنان در انقلاب اسلامی؛ تحلیل نشانه‌شناختی پوسترهای انقلاب

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی

2 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

doi
10.22070/iws.2021.5203.1889
چکیده

مقاله حاضر با  هدف شناسایی ابعاد سیاسی، اجتماعی کنشگری زنان در تغییرات اجتماعی ایران معاصر نگاشته شده و به دنبال بررسی مشارکت سیاسی آنان در جریان پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام جمهوری اسلامی بر اساس اسناد موجود است. پوسترانقلاب نوعی پوستر سیاسی است که حاوی ویژ­گی‌ها و عناصر بصری مرتبط با ماهیت تحولات این دوره است. از میان معدود آثار در دسترس با موضوع حضور زنان در انقلاب اسلامی، پژوهشگران به تحلیل نشانه­شناختی هشت پوستر در دسترس پرداخته­اند. روش تحقیق کیفی و تکنیک به­کار­گرفته­شده نشانه شناسی اجتماعی با تمرکز بر معنای اجتماعی متبادر‌شده، است. بر اساس فرانقش­های سه گانه ون لیوون مبتنی بر معنای بازنمودی، تعاملی و ترکیبی، گزارش نشانه­شناختی هر تصویر بطور مجزا ارائه شده است.در مجموع می­توان نتیجه گرفت مشارکت سیاسی زنان در قالب شرکت در تظاهرات و در انتخابات در پوسترها به تصویر درآمده است. هرچند در مقایسه با مردان به لحاظ کمی، با قلت حضور مواجه است، اما زنان در موقعیت­های کانونی پوستر، دوشادوش مردان ترسیم شده­اند. پوسترها دربردارنده نشانه­های ایدئولوژی اسلامی از جمله حجاب، و نیز عهده­داری نقش مادری و قرابت با شهدای انقلاب برای زنان هستند و اغلب نقش اجتماعی زن- مادر را تداعی می­کنند. لذا می­توان ادعا کرد؛ پوسترهای انقلاب حاوی دلالت­هایی از مناسبات جنسیتی جدید در این مقطع زمانی هستند. به عبارت دیگر ترکیب سطوح معنایی در شکل کلی نشان می­دهد؛ چگونه زن مسلمان مبارز در فضای انقلابی و در مقام کنشگر فعال اجتماعی ذیل مواضع حمایتگرانه رهبر انقلاب، فارغ از کلیشه­های جنسیتی، مجال و فرصت مشارکت سیاسی یافته‌است.