سیر تحول مشاغل طریقتهای صوفیانه از آغاز دورۀ مشروطه تا پایان عصر پهلوی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، مشهد، ایران.
2 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
doi
10.22059/jhss.2023.354351.473639چکیده
یکی از آموزه های اصلی تصوف بی اعتنایی به دنیا و جهان مادی است. این آموزه سبب نشد تا صوفیان از شغل و منابع مالی صرف نظر کنند؛ زیرا اساس پیشرفت معنوی در گرو رفع نیازهای معیشتی است. در سدههای پیش از مشروطه، مشاغل سنتی بودند. با وجود این، شیوههای تأمین منابع مالی صرفا به مشاغل وابسته نبود. حاکمان و انجمنهای فتوت برای صوفیان منابع مالی تأمین میکردند. با آغاز مشروطه و ترویج مبانی مدرنیسم، روند حِرَف و مشاغل تا حد زیادی به سوی مشاغل نوین تغییر یافت. به جز این دو دسته (سنتی و مدرن)، برای مشاغل سیاسی می توان حساب جداگانه ای در نظر گرفت و بسته به نگرش و بینش حکومت و مخالفان تصوف، مبانی تأثیرگذار بر این نوع اشتغال را برشمرد. هدف این پژوهش بررسی فرایند شغلی از سنتی تا مدرن در طریقتهای صوفیانه تحت تأثیر شرایط سیاسی- اجتماعی ایران معاصر (1357-1285 ش) است. فرض بر این است سیر تغییرات مشاغل طریقتها بر بنیاد سیاست تسامح و تساهل در جهان بینی تصوف و تلاش برای حفظ قدرت معنوی استوار است که در آن، ضمن حفظ مشاغل سنتی سده های پیشین مانند کشاورزی و غیره، مشاغل نوین (اداری، فرهنگی-علمی و سیاسی) هم مورد استقبال قرار گرفته باشد. این مساله بر اندیشه و مبانی فکری و زندگی اجتماعی صوفیان تأثیر گذاشته و با روند اجتماعی تر شدن طریقتهای صوفی، با سایر طبقات و گروههای اجتماعی تعامل بیشتری پدید آورده است. این پژوهش با استفاده از اسناد و منابع تاریخی دورۀ معاصر با بررسی مصادیق شغلی در الگوهای مختلف (سنتی و مدرن) و تحلیل دادهها، به این فرضیه پاسخ خواهد داد
