فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: اگرچه عوامل مؤثر بر تخریب جنگل‌ها کم‌و‌بیش شناسایی و معرفی شده‌اند، اما در دهه‌های اخیر به‌دلیل ارتباط تنگاتنگ و وابستگی معیشتی جنگل‌نشینان به جنگل‌ها، اهمیت شناسایی این عوامل به‌ویژه در جنگل‌های هیرکانی دوچندان شده است. در همین رابطه، پژوهش پیش‌رو با هدف واکاوی عوامل تأثیرگذار بر تخریب جنگل‌های هیرکانی از دیدگاه جنگل‌نشینان حوزه آبخیز اوغان استان گلستان انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع توصیفی است که به روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری در آن 1158 خانوار از 10 روستای جنگل‌نشین منطقه است که 290 نفر از آنها از طریق جدول کرجسی مورگان به‌عنوان تعداد نمونه به روش طبقه‌ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار اصلی تحقیق پرسش‌نامه محقق‌ساخته‌ای بود که بخش اول آن مربوط به ویژگی‌های جمعیت‌شناختی پاسخگویان بود که با استفاده از 17 گویه در قالب 4 گویه اسمی، 13 گویه فاصله‌ای و یک گویه ترتیبی بررسی شد. بخش دوم مربوط به عوامل تأثیرگذار بر تخریب جنگل‌هاست که با 48 گویه تحت عوامل اجتماعی، اقتصادی، طبیعی، قانونی، مدیریتی- سازمانی و خدماتی- زیربنایی ارزیابی شدند. به‌منظور تعیین روایی محتوایی پرسش‌نامه ه تدوین‌شده، از نظرات و پیشنهادهای کارشناسان جنگل‌داری استان گلستان استفاده شد و برای میزان پایایی آن، مقدار ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید که مقدار آن 91/0 به دست آمد. در این تحقیق پس از جمع‌آوری و دسته‌بندی داده‌ها، از روش آمار توصیفی و استنباطی در نرم‌افزار SPSS.22 استفاده شد.نتایج و یافته‌ها: نتایج نشان داد گویه‌های «عدم اطلاع و آگاهی جنگل‌نشین نسبت به اهمیت جنگل»، فقر اقتصادی و پایین بودن سطح درآمد مردم»، «آتش‌سوزی‌های غیرعمدی (به‌صورت طبیعی)»، «نبود اقدامات قانونی مناسب و به‌هنگام در مواجه با تصرفات غیرقانونی»، «کمبود نیروی انسانی برای حفاظت از جنگل‌ها» و «کمبود امکانات زیرساختی برای جلوگیری از تخریب جنگل‌ها» به‌ترتیب با مقدار میانگین 593/3، 435/3، 435/3، 655/2، 355/3 و 328/3 بالاترین و شش گویه «قطع درختان برای تهیه سوخت به‌دلیل عدم وجود امکانات گرمایشی مانند سوخت فسیلی»، «قطع درخت و سرشاخه‌ها برای تهیه ابزارآلات کشاورزی و زغال»، «هجوم آفات و بروز امراض و بیماری‌ها به جنگل»، «پایین بودن میزان جرائم تخلف در جنگل‌ها»، «کم‌توجهی مأموران حفاظتی اداره منابع طبیعی» و «کمبود امکانات بهداشتی در روستاها مانند حمام» با کمترین مقدار میانگین پایین‌ترین اهمیت را در تخریب جنگل‌های منطقه مورد‌مطالعه داشتند. بر‌این‌اساس نتایج آزمون فریدمن نشان داد، عوامل اقتصادی با مقدار 64/5 بیشترین و عوامل قانونی با مقدار 17/1 کمترین تأثیر را بر تخریب جنگل‌های منطقه داشته است. همچنین، یافته‌ها حکایت از آن دارد که بین دو متغیر سطح تحصیلات پاسخگویان (030/0=p و 109/0=r) و فاصله محل سکونت آنها با جنگل (046/0=p و 106/0 =r)، با دیدگاه آنها نسبت به عوامل مؤثر در تخریب جنگل‌‌ها رابطه مثبت و معنی‌داری داشته است.نتیجه‌گیری: به‌طور‌کلی چالش‌های اجتماعی و اقتصادی در مدیریت عرصه‌های منابع طبیعی به‌ویژه جنگل‌ها، به‌عنوان اولویت مشکلات اکوسیستم‌های طبیعی در زمینه‌های حفاظت، احیا، اصلاح، توسعه و بهره‌برداری اصولی همچنان وجود دارد که عدم مشارکت اجتماعات محلی در تدوین سیاست‌ها و فرایند تصمیم‌گیری تا اجرا و نظارت بر برنامه‌ها، بی‌توجهی به ایجاد و توسعه فرصت‌های شغلی و منابع درآمدی جایگزین، همچنین عدم توسعه مشاغل کاربردی و خانگی برای کاهش وابستگی به محصولات جنگلی، از مهمترین دلایل این موضوع می‌باشد. بنابراین، در این مقاله پیشنهادها و راهکارهای کاربردی در جهت مدیریت و حفاظت پایدار از عرصه‌های جنگلی ارائه شده است.