فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: خاک به‌عنوان یکی از ارکان اکوسیستم نقش عمده‌ای در ایجاد، تغییر و تنوع گونه‌های جنگلی داشته و از سویی تیپ گیاهی نیز نقش قابل‌توجهی در تغییر و تحول ویژگی‏های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک‌ها دارد. بنابراین، نباید تغییرات تیپ‌های گیاهی و ویژگی‌های خاک را از یکدیگر منفک کرد. از‌آنجایی‌که تخریب جنگل با تخریب خاک شروع می‌شود، شناخت ویژگی‌های خاک برای حفظ سلامت و عملکرد آن برای مدیریت پایدار مناطق جنگلی موضوعی حیاتی است. این پژوهش به‌عنوان مرحله اول پایش درازمدت روند تغییرات ویژگی‏های بیولوژیک، فیزیکی و شیمیایی خاک در توده‌های جنگلی و درخت‌زارهای ناحیه صحارا سندی طراحی و اجرا شد.مواد‌‌ و‌‌ روش‌ها: در این پژوهش قطعه‌نمونه‌های ثابت، با جهت جغرافیایی یکسان در بیشه‌های خودرو کنار رودخانه کرخه پیاده‌سازی شدند. در هر قطعه‌نمونه از زیر تاج گونه درختی غالب در فاصله میان تنه تا لبه انتهایی تاج در جهت شرق به‌طور تصادفی 15 نمونه خاک از عمق صفر تا 15 سانتی‌متر برداشت شد. برای نمونه شاهد نیز در خارج از تاج‌پوشش و محلی که بیشه وجود نداشت، به‌طور تصادفی 15 نمونه خاک از عمق صفر تا 15 سانتی‌متر برداشت گردید. در آزمایشگاه، مشخصه‌های فیزیکی و شیمیایی شامل بافت خاک، درصد مواد آلی، pH، هدایت الکتریکی، فسفر، پتاسیم، منیزیم، آهن، روی و مس و نیز مشخصه‌های زیستی خاک شامل تنفس پایه، تنفس برانگیخته، زی‌توده میکروبی و ظرفیت نیتریفیکاسیون اندازه‌گیری شدند. بعد از بررسی نرمال‌بودن داده‌ها، از آزمون‌های تی مستقل و من‌ویتنی برای بررسی معنی‌دار بودن اختلاف مشخصه‌های خاک بین زیر و بیرون از تاج درختان استفاده شد. همبستگی بین مشخصه‌های خاک نیز با استفاده از آزمون‌های پیرسون و اسپیرمن بررسی گردید.نتایج و‌ یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد، میزان تنفس پایه و تنفس برانگیخته در خاک زیر ‌تاج درختان گز و پده بیشتر از بیرون از تاج درختان است، اگرچه در مورد تنفس پایه این مقدار معنی‌دار نبود، ولی برای تنفس برانگیخته این اختلاف معنی‌دار مشاهده شد. مقدار زی‌توده میکروبی و ظرفیت نیتریفیکاسیون در منطقه شاهد (خارج از تاج‌پوشش درختان) بیشتر بود که این اختلاف برای زی‌توده میکروبی در سطح 99 درصد معنی‌دار و برای شاخص ظرفیت نیتریفیکاسیون معنی‌دار نشان داده نشد. میزان هدایت الکتریکی، عناصر شیمیایی (فسفر، پتاس، آهن، روی، منیزیم و مس)، درصد مواد آلی و pH نیز در خاک زیر تاج درختان با سطح معنی‌داری 99 درصد بیشتر از منطقه شاهد بود.نتیجه‌گیری: یافته‌های کلی پژوهش نشان داد، بالا بودن میزان عناصر شیمیایی و مواد آلی در خاک زیرتاج درختان نسبت به شاهد سبب افزایش تنفس پایه و برانگیخته شده است. با‌‌وجوداین احتمال می‌رود، تنش‌های محیطی از‌جمله بالا‌بودن درجه شوری سبب کاهش تنفس میکروبی در خاک زیر تاج نسبت به منطقه شاهد شده باشد. با توجه به تأثیر مثبت و معنی‌دار درختچه گز روی افزایش تنفس‌ برانگیخته و ترسیب کربن، حفظ و احیای این گونه بومی با‌ارزش در رویشگاه طبیعی آن در اولویت است اما باید در نظر داشت این گیاه به‌دلیل ترشح نمک از غدد ترشحی سبب افزایش هدایت الکتریکی (شوری) خاک می‌شود، بنابراین باید در بیشه‌زارهای طبیعی پده که به‌دلیل قطع درختان و به‌ویژه آتش‌سوزی تخریب شده‌اند، از توسعه و غالبیت گونه گز به‌صورت مهاجم ممانعت کرد.