مدل‌سازی مکانی قابلیت عبور جاده‌های جنگلی با رویکرد طبیعت‌گردی با بهره‌گیری از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره در جنگل خیرود نوشهر

نویسندگان

1

2

3 دانشگاه آزاد اسلامی

4 دانشگاه تهران

doi
10.22034/ijf.2026.545099.2067
چکیده

مقدمه: افزایش تقاضا برای حضور در فعالیت‌های گردشگری مبتنی بر مناطق جنگلی، شناخت عوامل مؤثر بر انتخاب این مقصدها را ضروری ساخته است. شبکۀ جاده و طراحی متناسب آن برای گردشگری و طبیعت‌گردی اهمیت بنیادین دارد، زیرا تنها از این طریق است که دسترسی ایمن، راحت و کارآمد به جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی فراهم می‌شود. این پژوهش با هدف طراحی شبکۀ جاده‌های جنگلی و جاده‌های موجود با رویکرد طبیعت‌گردی در جنگل خیرود نوشهر انجام شد. مواد و روش‌ها: در این پژوهش با توجه به معیارهای طراحی مسیر جاده مبتنی بر گردشگری، ابتدا با روش دلفی معیارهای مهم 11 شاخص شیب، فرسایش، زمین‌شناسی، فاصله از رودخانه، فاصله از چشمه، فاصله از گسل، درصد پوشش درختی، جهت شیب، فاصله از جاده، ارتفاع و فاصله از آبادی انتخاب شد. سپس با استفاده از فرایند تحلیل شبکه‌ای‌ (ANP) ، به هر یک از معیارهای انتخابی وزن داده شد. در نهایت با استفاده از عملیات همپوشانی فازی در نرم‌افزار ARC GIS نقشۀ نواحی مستعد برای ایجاد جاده‌های جنگلی با دیدگاه طبیعت‌گردی محاسبه و ترسیم شد. یافته‌ها: با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، سه معیار شیب، فرسایش و زمین‌شناسی بیشترین وزن را در طراحی جاده‌های جنگلی با دیدگاه طبیعت‌گردی دارند. شیب زمین نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب مسیر جاده‌های جنگلی دارد، زیرا بر هزینه‌های ساخت، پایداری اکولوژیکی و ایمنی زیرساخت تأثیر می‌گذارد. معیارهای فاصله از رودخانه، چشمه و گسل از اهمیت نسبی متوسط و جهت شیب، فاصله از جاده و ارتفاع از اهمیت کمتری برخوردارند. نتایج همپوشانی فازی لایه‌ها نشان داد که 5/26 درصد از منطقه دارای قابلیت عبور زیاد و ۱۴ درصد دارای قابلیت خیلی زیاد برای احداث جاده‌های اکوتوریستی است، درحالی که 2/12 درصد از مساحت به‌دلیل شیب بیشتر از 60 درصد و حساسیت محیط زیستی برای جاده‌سازی نامناسب تشخیص داده شد. نتیجه‌گیری: بر اساس نقشه‌های حساسیت‌پذیری نتایج نشان داد که معیارهای شیب، فرسایش و زمین‌شناسی بیشترین تأثیر را در تعیین مسیر بهینه برای طبیعت‌گردی دارند و معیار فاصله از آبادی از اهمیت چندانی برخوردار نیست و حذف شد. همچنین نتایج نشان داد که قابلیت سامانۀ اطلاعات جغرافیایی و روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره می‌تواند راه حلی مناسب برای تعیین نواحی با قابلیت عبور مناسب بر اساس کاربرد جنگل‌ها با هدف نوآوری برای طبیعت‌گردی به‌صورت پایدار مورد توجه باشد .