پایش تخریب جنگل‌های زاگرس شمالی با استفاده از الگوریتمBFAST(مطالعۀ موردی: بخشی از جنگل‌های سروآباد)

نویسندگان

1 جامعه المصطفی العالمیه

2 دانشگاه یزد

3 جامعه المصطفی العالمیه

doi
10.22034/ijf.2026.545596.2068
چکیده

مقدمه: جنگل‌های زاگرس از مهم‌ترین بوم‌سازگان‌های جنگلی کشور از نظر اکولوژیک و اقتصادی هستند که متأسفانه همواره تحت تأثیر عوامل مخرب و تغییرات کاربری اراضی قرار داشته است. یکی از راهکارهای مناسب برای تعیین مقدار و روند این تغییرات استفاده از سری زمانی داده‌های ماهواره‌ای و مدل BFSAST است، چراکه این مدل می‌تواند روند تغییرات بلندمدت، فصلی و ناگهانی را همزمان تفکیک کند. قابلیت این الگوریتم در بررسی بوم‌سازگان‌های کشور به‌ویژه جنگل‌های زاگرس به‌ندرت استفاده و گزارش شده است. از این‌رو هدف این پژوهش، استفاده از الگوریتم BFAST برای پایش و ارزیابی تغییرات در بخشی از جنگل‌های بلوط زاگرس در شهرستان سروآباد است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش پویایی پوشش جنگلی در بخشی از جنگل‌های شهرستان سروآباد در استان کردستان به‌عنوان نمونه‌ای از جنگل‌های زاگرس، از سال 1380 تا 1399 (20 سال) تجزیه‌وتحلیل شد. با استفاده از تحلیل سری‌های زمانی شاخص تفاضل نرمال‌شدۀ پوشش گیاهی (NDVI) تصاویر لندست 5، 7 و 8 و الگوریتم BFASTSpatial ، تغییرات پوشش جنگلی منطقه بررسی شد. ابتدا با استفاده از طبقه‌بندی‌کنندۀ بیشترین احتمال، روی تصویر شهریور 1380، طبقۀ جنگل از دیگر کاربری‌های منطقه جدا شد. بعد از جداسازی طبقۀ جنگل، شاخص NDVI این طبقه، از همۀ تصاویر سری زمانی 20 ساله استخراج شد. در نهایت یک سری زمانی فشرده، از همۀ تصاویر NDVI طبقۀ جنگل تشکیل و برای تحلیل‌های بعدی استفاده شد و دورۀ مرجع و حد آستانه تعیین شد. در مجموع 174 تصویر از تصاویر ماهواره‌های سری لندست پردازش شد. برای ارزیابی صحت مدل BFASTSpatial در تشخیص تغییر کاربری جنگل نیز 409 نقطه به‌طور تصادفی انتخاب شد. یافته‌ها: در این تحقیق، با آزمون و خطا، پنج سال ابتدایی دورۀ تحقیق، دورۀ مرجع در نظر گرفته شد. نمودار الگوریتم BFASTSpatial نشان‌دهندۀ یک نقطه شکست و افت ناگهانی در سال 1393 است. همچنین آشکارسازی تغییرات نشان داد که 589 هکتار ( 6/4 درصد ) از جنگل‌های منطقه، طی دورۀ تحقیق از بین رفته است. در نقشۀ اراضی جنگلی تخریب‌شده با حد آستانۀ 025/0-، مدل BFASTSpatial نشان‌دهندۀ تغییر با صحت کاربر 1/87 درصد، صحت تولیدکنندۀ 9/85 درصد و صحت کلی 86 درصد است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که مدل BFASTSpatial با استفاده از تحلیل سری‌های زمانی و با تعیین پیکسل‌های تخریب‌شدۀ جنگل‌های بلوط در منطقه با صحت بیش از 85 درصد، توانایی مناسبی در تعیین حدود جغرافیایی اراضی تخریب‌شده دارد و می‌تواند ابزاری در نظارت بر محیط‌های جنگلی در نظر گرفته شود.