فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: جنگل‌ها با فرایند «فتوسنتز» مقادیر قابل توجهی از دی‌اکسید کربن اضافی را از جو جذب کرده و با «ترسیب کربن» نقش مهمی در کاهش اثرهای تغییرات اقلیمی، کاهش اثرهای گرمایش زمین و بهبود کیفیت هوا دارند. اما در صورت تخریب یا سوء مدیریت خود به­منبع انتشار گازهای گلخانه‌ای تبدیل می­شوند. به­همین دلیل در تصمیمات و اسناد خروجی کنفرانس­های طرفین کنوانسیون چارچوب تغییرات اقلیمی از کاپ 11 در مونترال (۲۰۰۵) تا کاپ 29 (2024) در باکو، سازوکار «کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از جنگل­زدایی و تخریب جنگل» یا به اختصار ابتکار REDD+ برای حفاظت از جنگل‌ها و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای مورد تأکید قرار گرفته است. بررسی نقش این ابتکار در حفاظت از جنگل‌ها و کاهش گازهای گلخانه‌ای، هدف اصلی این پژوهش می­باشد، ازاین‌رو این پرسش مطرح می­باشد که ابتکار ذکرشده در چارچوب رژیم تغییرات اقلیمی چه نقشی در حفاظت از جنگل‌ها و کاهش گازهای گلخانه‌ای دارد؟ این پژوهش براین فرضیه استوار است که کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از جنگل­زدایی و تخریب جنگل یک سازوکار ترغیبی و تشویقی مبتنی بر پرداخت خدمات اکوسیستم در مقابل چشم­پوشی از مزایای اقتصادی جنگل­ها می­باشد تا به این طریق کشورهای درحال توسعه در قبال کمک­های مالی کشورهای توسعه­یافته، از تخریب جنگل­های خود اجتناب کنند. کشورهای توسعه‌یافته نمی‌خواهند کشورهای در حال توسعه همان اشتباه توسعه اقتصادی وابسته به جنگل را مرتکب شوند، بنابراین تمایل دارند به­کشورهای در حال توسعه برای این فرصت از دست رفته غرامت بپردازند.مواد و روش­ها: این پژوهش به­روش توصیفی-تحلیلی و با بهره­گیری از اسناد بین‌المللی از جمله معاهدات اقلیمی، تصمیمات کاپ اعضای کنوانسیون چارچوب، رویه قضایی بین‌المللی به تبیین ماهیت، جایگاه، اهمیت، نحوه تأمین مالی، ضوابط، الزامات و نحوه اجرای سازوکار کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از جنگل­زدایی و تخریب جنگل می­پردازد. رویکرد روش­شناختی این پژوهش مبتنی بر دگماتیسم حقوقی (توصیف نظام حقوقی موجود) و روش سیستمی (نقد کفایت، سودمندی و کارکرد قواعد کنونی) است. بدیهی است که در این روش از پژوهش­های میدانی کمتر استفاده شده است، اما با استفاده از هنر حقوقی یعنی تحلیل و توصیف نظام حقوقی موجود می­توان به نظام حقوقی مطلوب رسید. هم­چنین برای بررسی موضوع در سطح ملی و اجرای ابتکار ذکرشده برای حفاظت از جنگل‌های ایران از روش تحلیل ثانویه استفاده شده است.یافته­ها: برای استمرار حیات طرح­های محیط­زیستی و کسب نتایج مطلوب، نیاز به تدوین قوانین، آیین اجرا و ضمانت اجرای مؤثر می­باشد. ضوابط، الزامات و نحوه اجرای REDD+ در طی تصمیمات مختلف کنفرانس اعضای کنوانسیون چارچوب تغییرات اقلیمی شکل گرفته است. با توجه به اینکه ابتکار مورد بحث از پشتوانه هنجاری قابل قبولی برخوردار است. اما یافته­های تحقیق نشان می­دهد که اسناد بین­المللی اقلیمی فقط تدابیر حفاظتی به لزوم رعایت تدابیر حفاظتی اشاره کرده و نظارت بر رعایت تدابیر حفاظتی را به سند راهبردی ملی محول کرده­اند. با توجه به این که تدابیر حفاظتی مانند حمایت از حقوق مردمان بومی به­شدت با اجرای موفق ابتکار مورد بحث در ارتباط است، ازاین‌رو لازم و ضروری است تا آیین‌ پایبندی و نظارت بر رعایت تدابیر حفاظتی در اسناد بین‌المللی به­روشنی تعریف و مشخص شود.نتیجه­گیری: نتایج تحقیق نشان می­دهد که ابتکار ذکرشده در چارچوب رژیم تغییرات اقلیمی، دچار تحولات مفهومی، کارکردی و اهدافی شده است. به­طوری که از یک سازوکار مدیریتی تک بُعدی (کربن­زدایی) به ابزاری چند بُعدی برای دستیابی به­طیف وسیعی از اهداف توسعه پایدار (شامل کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، کاهش تغییرات اقلیمی، حفاظت از تنوع­زیستی، استفاده پایدار از جنگل‌ها و بهبود مدیریت جنگل‌ها، احترام به حقوق بومیان، مشارکت زیست محیطی، بهبود معیشت جوامع محلی و امنیت غذایی) تبدیل شده است. با وجود مزایای متعدد، اجرای ابتکار ذکرشده با موانع و چالش­هایی مانند رویکرد دولت‌محوری مواجه است. به­عبارت دیگر، اسناد بین­المللی، دولت را به­عنوان نهاد اجرایی (مجری) ابتکار ذکرشده در نظر گرفته­اند که با توجه به ظرفیت‌های ناکافی دولت­ها، احتمال دارد اجرای ابتکار مورد بحث، در اولویت نهادهای دولتی قرار نگیرد. نتایج تحقیق هم­چنین نشان می­دهد ایران با وجود داشتن ظرفیت­های بسیار بالا در تعریف، طراحی، ثبت، اعتبارسنجی، نظارت و تأیید پروژه­های مرتبط، جایگاه چندانی در بین کشورها از لحاظ اجرای ابتکار ذکرشده ندارد. پروژه‌های اجرا شده نیز به­صورت پایلوت و با مدل‌سازی برای ارزیابی و تحلیل سناریوهای مختلف با هدف حفاظت از جنگل‌ها، کاهش آلودگی و مقابله با تغییرات اقلیمی انجام شده است.