نسخه ٔگلستان، مورّخ 713 ق ، کتابخانه ٔغازی خسروبیگ سا را یوو
نویسندگان
1 استاد گروه شرقشناسی، دانشکدۀ فلسفه، دانشگاه سارایوو، سارایوو، بوسنی
2 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
doi
10.22034/nf.2026.416274.1277چکیده
کهنترین نسخهٔ شناختهشده از گلستان ـ که نسخهای ناقص و مغلوط است ـ در سال 668 ق کتابت شده. در اصالت دومین نسخه، که تاریخهای گوناگونی میان 691 تا 726 ق برای آن در نظر گرفتهاند، تردید وجود دارد. نسخهای که در این نوشتار به آن میپردازیم، هرچند در جایگاه سومین نسخهٔ تاریخدار این کتاب قرار میگیرد، به سبب آنچه دربارهٔ صحّت و اصالت دو نسخهٔ پیشین گفتیم، در عمل میتوان آن را در صدر نسخههای گلستان قرار داد. این نسخه را کاتبی به نام حسن موسی حاجی سوسیان السیواسی در روز یکشنبه 22 محرّم سال 713 ق نوشته است. این نسخه اینک به شمارهٔ 1389,1 در کتابخانهٔ غازی خسروبیگ، در شهر سارایوو، پایتخت بوسنی و هرزگوین، نگهداری میشود. در نوشتار حاضر، ضمن اشاره به جایگاه ادب فارسی و آثار سعدی در بالکان، به معرّفی جزئیّات ظاهری و محتوایی این نسخه پرداختهایم. مهمترین یافتهٔ نوشتار حاضر گزارش پیدا شدن نسخهای کهن از گلستان سعدی است که سومین متن تاریخدار آن کتاب و، بنا به دلایلی که ذکر شد، در جایگاه نخست در میان نسخ تاریخدار است. افزون بر آن، از راه نسخهٔ معرّفیشده، درمییابیم که نسخهٔ کهنتری از گلستان، که از آنِ امیرحسامالدّین بگلر بوده، وجود داشته است که اینک در دسترس نیست. وجود و کتابت دستکم دو نسخهٔ گلستان تا سال 713 ق در آناتولی و انتقال این نسخهٔ کهن به بوسنی گواه اهمّیّت و جایگاه زبان و ادب فارسی، بهویژه سعدی و آثارش، در حوزهٔ آناتولی و بالکان است.
