اولین گزارش از ردیابی فیتوپلاسما در تاغزارهای استانهای قم و تهران
نویسندگان
1 دانشآموخته دکتری، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
2 دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
3 استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
4 دانشیار، گروه گیاهپزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22092/ijfrpr.2025.367919.1654چکیده
سابقه و هدف: فیتوپلاسماها، باکتریهای کوچک و بدون دیواره سلولی هستند که بهعنوان انگلهای اجباری در بافتهای آبکش گیاهان زندگی میکنند و میتوانند موجب بروز بیماریهای مهمی در گیاهان شوند. این باکتریها بهدلیل فقدان دیواره سلولی، قادر به نفوذ به سلولهای گیاهی هستند و از مواد مغذی گیاهان استفاده میکنند. فیتوپلاسماها بهعنوان بیمارگرهای گیاهی شناخته میشوند و میتوانند بهطور مستقیم بر فرایندهای متابولیکی گیاه تأثیر بگذارند. علائم ناشی از آلودگی فیتوپلاسما شامل زردی برگها، کوتولگی، تغییر شکل گلها به ساختارهای برگی (فیلودی) و کاهش باردهی گیاهان میباشد. این علائم نهتنها بر سلامت گیاه تأثیر میگذارد، بلکه میتواند به کاهش تولید محصولات کشاورزی و خسارتهای اقتصادی قابلتوجهی منجر شود. با توجه به اهمیت کشاورزی در تأمین امنیت غذایی و معیشت کشاورزان، شناخت و مدیریت بیماریهای ناشی از فیتوپلاسماها ضروریست.مواد و روشها: در این تحقیق، نمونهبرداری از درختان تاغ که دارای علائم بوته جارویی هستند، در مناطقی از استانهای قم و تهران انجام شد تا بررسی دقیقی از وجود فیتوپلاسما در این گیاهان انجام شود. برای این منظور، از روش استخراج دیانای کل استفاده شد که شامل جداسازی و خالصسازی دیانای از بافتهای گیاهی بود. این فرایند نیازمند دقت بالا و رعایت شرایط خاص برای جلوگیری از آلودگی نمونههاست. پس از استخراج دیانای، از روش پیسیآر آشیانه (Nested-PCR) برای شناسایی و تأیید حضور فیتوپلاسما در نمونهها استفاده گردید.نتایج و یافتهها: نتایج تحقیقات نشان داد، فیتوپلاسما در برخی مناطق استانهای قم و تهران بهطور گسترده وجود دارد و این موضوع میتواند خطری جدی برای تاغزارهای این استانها محسوب شود. این یافته بهویژه از آن جهت حائز اهمیت است که اولین گزارش از بروز بیماری فیتوپلاسمایی روی درختان تاغ در ایران و حتی در سطح جهانی بهشمار میرود. تاغزارها، بهعنوان اکوسیستمهای مهم بیابانی، نقش حیاتی در حفظ خاک و جلوگیری از فرسایش آن دارند و شیوع فیتوپلاسما میتواند به تخریب این زیستگاهها منجر شود. همچنین، نتایج نشاندهنده نیاز فوری به اقدامات کنترلی برای جلوگیری از گسترش این بیماری هستند، زیرا تاغزارها نهتنها برای محیطزیست بلکه برای معیشت جوامع محلی نیز اهمیت دارند.نتیجهگیری: ضرورت انجام مطالعات بیشتر و اتخاذ تمهیدات لازم برای مدیریت و کنترل بیماری فیتوپلاسمایی در تاغزارها بهوضوح احساس میشود. با توجه به گسترش این بیماری در مناطق مختلف، شناسایی ناقلهای بیماری و روشهای انتقال آنها از اهمیت ویژهای برخوردار است. این شناسایی میتواند به محققان و کارشناسان کمک کند تا راهبردهای مؤثری برای کنترل و پیشگیری از شیوع بیماری طراحی کنند. بنابراین، نیاز به یک رویکرد جامع و چندجانبه برای مدیریت این بیماری وجود دارد که شامل تحقیقات علمی، همکاری بینبخشی و مشارکت جامعه محلی باشد تا به حفظ سلامت تاغزارها و اکوسیستمهای مرتبط کمک شود. همچنین، آموزش کشاورزان درباره علائم بیماری و روشهای پیشگیری نیز باید جزء برنامههای مدیریتی قرار گیرد تا بتوان خسارتهای ناشی از فیتوپلاسما را کاهش داد.
