فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اُرس‌واش یا دارواش پاکوتاه با نام علمی Arceuthobium oxycedri (DC.) M. Bieb. یک گیاه نیمه‌انگل از تیره Viscaceae است که از عوامل مهم خسارت‌زا به درختان اُرس (Juniperus spp.) در مناطق مختلف ایران، از‌جمله شمال کشور و دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز بوده و از روی گونه‌های Juniperus polycarpus و J. excelsa گزارش شده است (Dehshiri, 2011; Fallahchaei et al., 2011; Kavosi et al., 2012). با استقرار آن در روی شاخه‌های درختان اُرس، بذردهی و فعالیت‌های فیزیولوژیک گیاه میزبان کاهش یافته، حتی بستر برای خسارت آفات و بیماری‌های گیاهی فراهم‌تر می‌شود (Fallahchaei et al., 2011; Kartoolinejad et al., 2024). اُرس یا سرو کوهی از مهمترین گونه‌های سوزنی‌برگ ایران است که در مناطق کوهستانی دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز، بخش‌های شمالی خراسان و رشته کوه‌های هزارمسجد، ارسباران و بسیاری از ارتفاعات داخلی در ناحیه رویشی ایران- تورانی پراکنش دارد (Kartoolinejad et al., 2024). گونه Juniperus communis L. درختچه‌ای راست یا خیزان، با شاخه‌هایی با پوست قهوه‌ای تا خاکستری- قهوه‌ای و شاخه‌چه‌های جوان سه‌وجهی می‌باشد که برگ‌های آن نوک‌تیز و سوزنی‌شکل بوده و در منطقه ارسباران از اهمیت اکولوژیکی بالایی برخوردار است (شکل 1-A) (Zolfghari et al., 2013). در مطالعه انجام‌شده در جنگل‌های ارسباران، توده‌ای از درختان اُرس J. communis آلوده به یک ‌نوع گیاه نیمه‌انگل در منطقه مکیدی از توابع شهرستان کلیبر با موقعیت جغرافیایی (طول 46 درجه و 54 دقیقه و 1/17 ثانیه و عرض 38 درجه و 50 دقیقه و 3/55 ثانیه) و ارتفاع 1556 متر مشاهده شد. این گیاه نیمه‌انگل دارای برگ‌های فلس‌مانند، ساقه‌های بندبند، گل‌های تک‌جنسی و دو‌پایه و بساک یک‌خانه‌ای بود که با تطبیق مشخصات ریخت‌شناسی آن با منابع علمی معتبر از‌جمله فلور ایران شماره‌های 73-72 (Dehshiri, 2011) تحت نام علمی A. oxycedri شناسایی شد (شکل 1-B). نمونه هرباریومی این گیاه نیمه‌انگل به شماره 11054 در هرباریوم مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی با نمایه بین‌الملی WESTA نگهداری می‌شود. بنا‌به دانش ما، این اولین مورد از ابتلای درختان اُرس گونه J. communis به گیاه نیمه‌انگل اُرس‌واش در ایران و اولین مورد از مشاهده این گیاه نیمه‌انگل در جنگل‌های ارسباران می‌باشد.