فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: یکی از خطراتی که در دهه‌های اخیر منابع طبیعی را به‌طور جدی تهدید می‌کند، وقوع آتش‌سوزی‌های عمدی و غیرعمدی در مناطق جنگلی است. این آتش‌سوزی‌ها علاوه‌بر خسارت‌های مستقیم جانی و مالی، با کاهش تراکم پوشش گیاهی به‌صورت غیرمستقیم منجر به تخریب منابع طبیعی و پیامدهای منفی در سطح حوزه‌های آبخیز می‌شود.مواد و روش‌ها: تهیه نقشه حساسیت به آتش‌سوزی می‌تواند در تعیین نقاط بحرانی و مقابله با این خطر طبیعی بسیار کارآمد باشد، برای این منظور در این پژوهش از کارایی سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش‌های تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و فراوانی نسبی (FR) در جنگل‌های هیرکانی شهرستان آستارا با مساحت 42 هزار هکتار در غرب استان گیلان استفاده شد. این شهرستان با میانگین بلند‌مدت 650 میلی‌متر بارندگی و 1/13 درجه سانتی‌گراد حرارت، اقلیمی مرطوب دارد. در روش AHP و FR با اعمال وزن‌های به‌دست‌آمده به‌ترتیب با استفاده از پرسش‌نامه و 70 درصد نقاط آتش‌سوزی مشاهداتی روی معیارهای مطالعاتی، نقشه وزنی محاسبه شد. با ترکیب این نقشه‌ها با یکدیگر، نقشه حساسیت به آتش‌سوزی در هر دو روش تهیه و در پنج کلاس با حساسیت بسیار کم تا بسیار بالا طبقه‌بندی گردید. به‌منظور تعیین صحت نتایج از  نقشه 30 درصد نقاط آتش‌سوزی و منحنی ROC استفاده شد.نتایج و یافته‌ها: در روش AHP ارزش ضریب ناسازگاری (CI) کمتر از 1/0 به‌‌دست آمد که نشان‌دهنده متناسب بودن پارامترهای انتخابی است. نتایج اعتبارسنجی مدل‌ها نشان داد، روش AHP دارای سطح زیر منحنی برابر با 826/0 و روش FR دارای سطح زیر منحنی برابر با 894/0 است. بر‌اساس مقادیر AUC، مدل FR نسبت به مدل AHP در تهیه نقشه مناطق مستعد آتش‌سوزی دقت بیشتری دارد، بنابراین، استفاده از مدل FR برای این شهرستان توصیه می‌شود. با توجه به نتایج، از میان معیارهای مطالعاتی، معیار فاصله از روستا و جاده ارتباطی به‌ترتیب با امتیاز 436/0 و 314/0 مهمترین معیارهای مؤثر در وقوع آتش‌سوزی منطقه هستند. معیار جمعیت با امتیاز 062/0 کمترین تأثیر را بر وقوع آتش‌سوزی در منطقه مطالعاتی دارد.نتیجه‌گیری: در این شهرستان تمرکز آتش‌سوزی‌ها بیشتر در نواحی شمالی و جنوب‌شرقی شامل حوزه‌های آبخیز شماره 1، 4 و 7 است، نقشه پهنه‌بندی خطر آتش‌سوزی تهیه‌شده نشان می‌دهد، 82/1 درصد از مساحت منطقه مورد‌مطالعه دارای حساسیت بسیار بالا و 9/22 درصد دارای حساسیت بالا به آتش‌سوزی است که با مدیریت صحیح می‌توان به‌سرعت این آتش‌سوزی‌ها را خاموش کرد؛ در حوزه‌های حساس به آتش‌سوزی، تمرکز روستاها بالا و فاصله بین روستاها از جاده‌های ارتباطاتی کمتر است، بنابراین، در مناطق بحرانی راهکارهای جلب مشارکت مردمی، همیاران طبیعت و تجهیز و آموزش روستاییان برای اطفای حریق می‌تواند در کاهش وقوع حریق در شهرستان آستارا مؤثر باشد.