ترجمه آثار فارسی به ترکی در دورۀ امپراتوری عثمانی
نویسندگان
1 دانشیار، گروه تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
doi
10.22034/nf.2026.538871.1434چکیده
پیروزی سلجوقیان در نبرد ملازگرد (463ق)، مقاومت بیزانس را درهم شکست و دورهای از مهاجرت و اسکان ترکمنان در آسیای صغیر (دیار روم) آغاز شد. استقرار تدریجی سپاهیان و گروههای مختلف مردمی، راه نفوذ زبان و فرهنگ ایرانی را به آسیای صغیر هموار کرد. گسترش مهاجرت از ماوراءالنهر، خراسان و نقاط دیگر به آسیای صغیر نیز به تنوع فرهنگی و زبانی در این سرزمین دامن زد. در دوران حکمرانی سلاجقۀ روم و امیرنشینها نیز آثار متعددی به زبان فارسی تألیف شد و با تشکیل دولت عثمانی زبان فارسی همچنان اهمیت خود را حفظ کرد، چنانکه آثار متعددی به این زبان نوشته شد. تقویت زبان ترکی بهتدریج سبب تألیف آثار به زبان ترکی شد و ترجمۀ آثار فارسی به ترکی رواج و گسترش یافت. البته تقویت و تثبیت زبان ترکی در دورۀ عثمانی از اهمیت زبان فارسی نکاست، بلکه به ترجمۀ آثار فارسی به ترکی توجه بیشتری شد تاآنجاکه مترجمان مختلف برخی از آثار ماندگار فارسی در ادوار گوناگون را چندین بار به زبان ترکی ترجمه کردند. در جستار حاضر ضمن اشاره به جایگاه زبان فارسی در دورۀ عثمانی، سیر ترجمۀ آثار در سه دورۀ مختلفِ متقدم، دورۀ لاله و دورۀ معاصر بررسی شده همچنین، چرایی رواج ترجمۀ آثار فارسی به زبان ترکی تبیین شده است. یافتههای این پژوهش افزونبر اهمیت جایگاه زبان فارسی در دورۀ عثمانی، کثرت و تنوع آثار ترجمه شده به زبان ترکی را نشان میدهد و مبیّن اقبال نخبگان عثمانی به ترجمۀ آثار فارسی به ترکی است.
